مى‌كند تو را به فقر، چنانكه عادت شيطان است و خداى عز و جلّ فرموده كه‌ الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ[١]، يعنى: خ شيطان وعده مى‌كند شما را فقر. خ و داخل مساز در مشورت بيدل ترسنده را، چه تو را از كارها ضعيف مى‌گرداند و مى‌ترساند. و همچنين شريك مگردان حريص را كه مزيّن مى‌سازد و مى‌آرايد در نظر تو شره و حرص به جور و ظلم را، چه هر كس آنچه در طبع او مركوز است، ديگران را به آن مايل مى‌سازد. يعنى، به درستى كه بخل و جبن و حرص طبيعتها و خويهاى متفرّق است كه جامع آنها بدگمانى به خداى است. يعنى، همه را يك اصل و منشأ است كه آن بدگمانى باشد به خداى عز و جلّ كه ناشى از عدم معرفت به خداى عز و جلّ و ضعف شناخت و يقين است، چه بخيل جاهل است به آنكه خداى عز و جلّ جواد فيّاض است و عطاياى عالمها همه مستند به مشيّت اوست و جاهل است به آنكه خداى عز و جلّ نسبت به مستعدان و مستحقّان رحمت و عنايت خود عوض بذلها و عطاها كه در راه خدا نموده‌اند اضعاف مضاعفه مى‌دهد و مفاتيح رحمت و فيض آسمانها به يد قدرت اوست. جهل به امور مذكوره با خوف فقر و رغبت به مال سبب بخل مى‌گردد. و جبان و بيدل جاهل است به آنكه سرچشمه لطف و فيض عنايت ربّانى به مجارى وجود بندگان بر نحوى كه حكمت تقاضا مى‌كند جارى و سارى است، و حفظ هستى هيچ‌كس بى‌آثار رعايت و عنايت او نيست و يك لحظه وجود و عدم هيچ كس بى‌تعلّق مشيت ازليه او مستحيل است. و جبان از اسرار قضا و تقدير غافل است و به آن جاهل، مى‌پندارد كه اقدام در حروب كشنده است و فرار نجات‌دهنده با آنكه غالب اوقات قضيّه برعكس است، و بر اين قياس است حكم حرص.

«إنّ‌[٢] شرّ وزرائك من كان للأشرار قبلك وزيرا، و من شركهم في الآثام فلا يكوننّ لك بطانة، فإنّهم أعوان الأثمة، و إخوان الظّلمة، و أنت واجد منهم خير الخلف ممّن له مثل آرائهم و نفاذهم، و ليس عليه مثل آصارهم و أوزارهم و آثامهم، ممّن لم يعاون ظالما على ظلمه، و لا آثما على إثمه: أولئك أخفّ عليك مؤونة، و أحسن لك معونة، و أحنى عليك عطفا، و أقلّ لغيرك إلفا، فاتّخذ أولئك خاصّة لخلواتك و حفلاتك، ثمّ ليكن آثرهم عندك أقولهم بمرّ الحقّ لك، و

[١] - بقره: ٢٦٨.

[٢] - اصل فاقد« انّ» است، اينجا از ديگر نسخ افزوده شد.