روضة الأنوار عباسى (در اخلاق و شيوه كشوردارى) - محقق سبزوارى - الصفحة ٨١٨ - فصل چهارم در تدبير فرستادن ايلچيان به جانب پادشاهان و تدبير سلوك پادشاهان با ايلچيان و رسولان پادشاهان
ولايتى ديگر رسانند. و بدين دستور، والى آن ولايت نيز عمل نمايد تا وقتى كه رسول به دار الملك پادشاه رسد. و بايد كه به هر شهرى كه برسند، گماشتگان و عمّال در نزل[١] و علوفه و ضيافت و مهربانى دقيقهاى مهمل نگذارند، و ايلچيان و كسان ايشان را عزيز دارند و به خشنودى گسيل كنند. چه پادشاهان هميشه حرمت [٢٠٥ آ] رسولان داشتهاند و نسبت به ايشان طريقه اعزاز و اكرام مرعىّ داشته، و به آن چيزى از جاه و عزت پادشاهان كم نشده. و چون رسول به حضور آيد، شرايط اعزاز و اكرام و علوفه و انعام مرعى دارند، و از شرايط ميهماندارى دقيقهاى اهمال ننمايند، و چنان كنند كه رسول و كسان او خشنود و خوشحال از آن ولايت بيرون روند كه چون رسول از ملكى ناراضى و دلتنگ برود، زبان به غيبت اهل آن ملك بگشايد و عيبهاى راست و دروغ بههم آورد و در بدگويى بكوشد و ايشان را در نظر پادشاه خود و مردم خود خوار نمايد. آنچه او گويد پادشاه او قبول مىكند، چه گوش پادشاهان هميشه بر اخبار رسولان است، و بسيار باشد كه رسول به سبب خشم و رنجش در فتنهها كوشد و شورشها پديد آورد. و چون از پادشاه ملك خشنود باشد، بسيار باشد كه در اصلاح كوشد و مناقب او را نشر كند، بلكه عيبها را هنر بازنمايد و در اطفاى نايره فتنه كوشش كند، و بسيار باشد كه دشمنى را به دوستى متبدّل سازد. و اگر در ميان پادشاهان مخالفتى و وحشتى بوده باشد و رسولان آيند و پيغام خود را گذرانند، اگر مخالف طبع باشد، ايشان را نبايد آزرد، نيكويى و احسان عادتى را كم نبايد كرد. و در قرآن مجيد است كه، وَ ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ[٢] يعنى: «بر رسول نيست، الّا رسانيدن پيغام.»
آزار كردن و كشتن ايلچيان به هيچوجه مجوّز نيست و متيمّن نيست، و هرگاه واقع شده، فتنههاى عظيم بر آن مترتّب شده، چنانكه از كتب تواريخ و اخبار معلوم مىشود.
و بايد كه مردم ملك خود را از آميزش با رسولان منع كنند، و در اخفاى معايب و ضعف خود بسيار بكوشند، و قوّت و توانايى و شوكت و حشمت و عدالت و مكنت و ديندارى خود را به هر نحو كه باشد مفهوم ايشان نمايند. و وزرا و امرا و خواصّ، كه
[١] - اصل:« نزول». نزل به معنى« آنچه نزد ميهمان از خوراكى و غيره نهند» است و جمع آن أنزال مىباشد.
[٢] - مائده: ٩٩.