آورده‌اند كه مردى از اهل يثرب كه او را اسلمى مى‌گفتند گفته كه، «مرا قرض بسيار به هم رسيد و قرض مرا گرانبار گردانيد، و ارباب ديون مطالبه مى‌نمودند و حاجت من به ضروريّات شديد گشت، و زمين بر من تنگ شد و راه به چيزى نمى‌دانستم. به خاطرم رسيد كه در اين باب، با يكى از اهل اعتماد مشاورت نمايم. با يكى از اهل مروّت و رأى استشاره كردم. اشاره نمود كه، قصد مهلب بن ابى صفره‌[١] كن. پس، با صديقى ديگر نيز مشاورت كردم. او نيز به همين دستور اشاره نمود. به خاطرم رسيد كه قبول مشورت بهتر است از مخالفت آن. پس، بر شتر خود سوار شدم و در رفاقت گروهى به راه افتادم و قصد عراق نمودم. و چون به مجلس مهلب داخل شدم، گفتم: خ اصلح اللّه الامير! من بيابانها طى كرده‌ام و از زمين يثرب قصد درگاه تو كرده‌ام كه اهل عقل و دانش و رأى به من اشارت نموده بودند كه قصد درگاه تو كنم تا حاجت من برآيد، و گره از مشكل من بگشايد. خ گفت: خ هيچ آورده‌اى وسيله‌اى يا قرابتى يا عشيرتى؟ خ گفتم: خ نى، و ليكن تو را اهل حاجت خود دانستم. پس، اگر قيام به حاجت من نمايى، تو اهل آنى؛ و اگر امرى حايل آن شود، تو را مذمّت نمى‌كنم و از عدالت تو نااميد نيستم. خ مهلب به حاجب خود

[١] - ابو سعيد مهلّب بن ابى صفره، متولد به سال ٨(؟) و متوفى به سال ٨٢ ق.، اصلا ايرانى‌نژاد است و آل مهلّب منسوب به اوست و تا سده ٧ ق. اميران، وزيران، شاعران و دانشمندانى از اخلاف وى برخاستند. در جنگهاى سيستان و خراسان و ماوراء النّهر شركت جست و از خود شايستگى نشان داد و پس از قيام عبد اللّه بن زبير به او پيوست و خوارج ازارقه- منسوب به نافع بن ازرق را- كه مى‌كوشيدند از نابسامانى اوضاع خلافت استفاده كرده مناطقى را به تصرف درآورند، سركوب كرد. جنگهاى مهلّب با ازارقه در عراق و ايران بخش مهمّى از تاريخ زندگى اوست و از سال ٦٥ تا ٧٧ ق. تقريبا پى‌درپى ادامه داشت. مهلّب در دوران حكومت عبد اللّه بن زبير و برادرش مصعب امارت برخى ولايات، چون خراسان و فارس و آذربايجان، را داشت و پس از غلبه عبد الملك بن مروان بر آل زبير حكومت اهواز و بعد فارس به او سپرده شد. او از سال ٧٨ ق. به عنوان والى سيستان و خراسان منصوب شد و تا هنگام مرگش اين سمت را عهده‌دار بود. براى كسب اطلاعات بيشتر از احوال وى و افراد ممتاز خاندان او، نك: سجّادى، سيد صادق؛« آل مهلب» در دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ٢، صص ١٥٤ تا ١٦٨.