روضة الأنوار عباسى (در اخلاق و شيوه كشوردارى) - محقق سبزوارى - الصفحة ٣٥٥ - فصل هفتم در فضيلت سخا و جود و مذمت بخل

محبوب همه دلها است، و اگرنه مردم بر عيب او مطّلع شوند آن عيب در برابر هنر سخاوت چندان نمى‌يابند.

و آن حضرت فرموده كه، «الكرم افضل الشّيم.»[١] يعنى: «كرم بهترين خصلتهاست.» و فرموده كه، «الايثار اشرف الكرام.»[٢] يعنى: «ايثار كردن و ديگرى را بر خود در منافع اختيار كردن شريفترين كرمهاست.» و فرموده: «البخل بالموجود سوء الظّن بالمعبود.»[٣] يعنى: «بخل ورزيدن به چيزى كه موجود است، بدگمانى است به معبود در عوض دادن.» چه اگر كسى اعتقاد داشته باشد كه آنچه مى‌دهد بيشتر و بهتر از آن از جانب خداى عز و جلّ مى‌يابد، بخل نخواهد ورزيد.

و نيز آن حضرت فرموده كه، «الجبن و الحرص و البخل غرائز سوء يجمعها سوء الظّن باللّه.»[٤] يعنى: «بددلى و ترسندگى و حرص و بخل خلقى چندند كه جامع ايشان است بدگمانى به خداى عز و جلّ» چه بيدل بر حفظ ربّانى واثق نيست، و حريص بر تقدير ارزاق معتمد نى، و بخيل خلف و عوض را معتقد نى. و فرموده كه، «السّخاء تمحض الذّنوب و تجلب محبّة القلوب.»[٥] يعنى: «سخا مى‌گدازد گناهان را و جلب مى‌كند محبّت دلها را.» و فرموده كه، «السّخاء و الشّجاعة غرائز شريفة يضعها اللّه سبحانه فى من احبّه و امتحنه.»[٦] يعنى: سخاوت و شجاعت خلقى چند شريفند كه مى‌گذارد خداى عز و جلّ آن را در كسى كه او را دوست داشته و امتحان نموده.» و فرموده: «المال يكرم صاحبه ما بذله و يهينه ما يبخل به.»[٧] يعنى: «مال گرامى مى‌كند صاحب خود را، مادام كه او را بذل نمايد و خوار مى‌سازد او را، مادام كه به او بخل ورزد.» و فرموده: «الكرم ايثار عذوبة الثّناء على حبّ المال و اللّوم ايثار حبّ المال على لذة الحمد و الثّناء.»[٨] يعنى: «كريم بودن برگزيدن عذوبت ثناست بر دوست داشتن مال، و لئيم بودن برگزيدن دوستى مال است بر لذّت حمد و ثناء.»

[١] - همان، ش ٩١٥.

[٢] - همان، ش ٩١٦.

[٣] - همان، ش ١٢٥٨.

[٤] - همان، ش ١٨٣٧.

[٥] - همان، ش ١٧٣٨:« السخاء يمحّص الذنوب و يجلب ...».

[٦] - همان، ش ١٨٢٠.

[٧] - همان، ش ١٨٣٨.

[٨] - همان، ش ١٨٤٣.