و بعد از مراعات زكات، مراعات فريضه صوم است. و مراعات صوم به آن نحو است كه مسايل صوم را بداند و در روز رمضان از اشيايى كه باعث افطار مى‌شود اجتناب كند.

و هشام بن الحكم از حضرت ابى عبد اللّه جعفر بن محمّد الصّادق ٧ پرسيد كه، «علّت روزه چيست؟» حضرت فرمود كه، «خداى عز و جلّ روزه را واجب گردانيد تا به سبب روزه توانگر و درويش برابر شوند. به جهت آنكه توانگر درنمى‌يابد گرسنگى را، تا آنكه رحم كند بر درويش از آن جهت كه هرگاه چيزى مى‌خواهد بر آن قدرت دارد. پس، خداى خواست كه خلق خود را برابر گرداند. يعنى، بچشاند الم گرسنگى را، تا رقّت كند بر ضعيف و رحمت كند بر گرسنه.»

و حضرت امام رضا ٧ فرموده‌اند كه، «علّت روزه شناختن گرسنگى و تشنگى است، تا آنكه آن شخص ذليل باشد و مستكين باشد و مأجور باشد، و از خداى عز و جلّ طالب اجر باشد و صابر باشد و دليل باشد او را بر سختيهاى آخرت؛ و شهوتهاى او شكسته شود و واعظ او بوده باشد در اين دنيا و دليل او باشد در آخرت، يا آنكه قدر آن سختى را بداند از اهل فقر و مسكنت در دنيا و آخرت.»

و حضرت صادق ٧ فرموده‌اند كه، «هرگاه روزه گرفتى، روزه بگيرد شنوايى تو و بينايى تو و موى تو و پوست تو.» و چيزى چند غير اين شمرد و فرمود كه، «نبوده باشد روز روزه‌ات همچو روز افطارت.»

و حضرت رسول صلّى اللّه عليه و اله به جابر بن عبد اللّه [انصارى‌][١] [متوفّى به سال ٧٨ ق.] گفت:

«يا جابر! اين ماه رمضان است. هركه روزش روزه بگيرد و قدرى از شبش به نماز برخيزد و شكم و فرج خود را [٢٩ آ] عفيف دارد- يعنى، از حرام نگاه دارد- و زبان خود را از حرام نگاه دارد، از گناهان بيرون مى‌رود، همچنانكه از آن ماه بيرون مى‌رود.» جابر گفت: «يا رسول اللّه! چه نيكوست اين حديث!» حضرت رسول صلّى اللّه عليه و اله فرمود: «چه دشوار است اين شروط!»

و حضرت صادق ٧ فرمودند: «روزه نه همين از مأكول و مشروب است تنها، هرگاه روزه گرفتيد، زبانهاى خود را محافظت كنيد و چشمهاى خود را بپوشانيد و نزاع مكنيد و

[١] - از مر افزوده شد.