فرارى و بازگشتنى و ظاهر است كه نيست؛ «فانّى تؤفكون» پس، چگونه بازگردانيده مى‌شويد از فرمان خداى؟ «ام اين تصرفون» يا به كدام جانب مى‌گرديد از جانب فرمانبردارى خداى؟ «ام بماذا تغترّون» يا به چه چيز فريفته مى‌گرديد. پس، در پناه حق گريزيد و از امور باطله احتراز كنيد.

«و إنّما حظّ احدكم من الأرض ذات الطّول و العرض» و نيست بهره هيچ‌يك از شما از زمين صاحب طول و عرض؛ «قيد قدّه» بجز مقدار قامت او؛ «متعفّرا على خذّه» در حالتى كه خاك‌آلوده باشد بر رخساره خود در قبر يعنى، به قدر يك قد [و[١]] و قامت كه نصيب اوست، نه به اعزاز و احترام است بلكه به خوارى است؛ «الآن عباد اللّه» يعنى، الحال اى بندگان خداى كه زمان زندگانى است فرصت وقت غنيمت شمريد و خود را به امر حقّ مشغول سازيد و از نهى او دست بازداريد؛ «و الخناق مهمل» و حال آنكه، آن چيزى كه مى‌گيرد گردنهاى نفوس را- يعنى، مرگ- واگذاشته شده است. يعنى، الحال هنگام حلول و نزول مرگ نيست؛ «و الرّوح مرسل» و روح فرستاده شده است و دست از گلوى او بازداشته شده است؛ «فى فينة الإرشاد» در ساعت رشدها. يعنى، در ساعت‌[٢] امكان كسب كردن چيزى چند كه سبب رستگارى و يافتن راه راست است؛ «و راحة الأجساد» و در حالت راحت بدنها [ «و باحة الإحتشاد»][٣] «و مهل البقيّة» در حالت مهلت بقيه عمر؛ «و أنف المشيّة» و اوّل زمان اراده و اختيار؛ «و انظار التّوبة» و در وقت مهلت دادن توبه است به عاصى تبه روزگار؛ «و انفساح الحوبة» و در گشادگى و فراخى حاجت. يعنى، در زمان فراخ كه گنجايش آن دارد كه حاجات و مطالب خود را كه زاد آخرت است تحصيل نمايد؛ «قبل الضّنك» پيش از زمان كوتاه؛ «و المضيق» و مكان تنگ كه گنجايش آن نداشته باشد كه اعمال آخرت به‌جا آورد؛ «و الرّوع و الزّهوق» و پيش از ترس و هول و رفتن جان از بدن؛ «و قبل قدوم الغايب المنتظر» و پيش از آمدن غايبى كه انتظارش مى‌برند- يعنى، مرگ؛ «و أخذة العزيز المقتدر» و پيش از گرفتن خداى غالب و توانا او را.

[١] - از نسخه مر افزوده شد.

[٢] - اصل:« ساعتن». اينجا برابر نسخه مر اصلاح شد.

[٣] - از نهج البلاغه، چاپ فيض الاسلام اضافه شد.