«بين اطوار الموتات» در ميانه انواع مرگها باشد؛ «و عذاب السّاعات» يعنى، عذاب دم‌به‌دم- يعنى، هردم به عذابى و هر ساعت به عقوبتى مبتلا باشد؛ «انّا باللّه عائذون\* و انّا للّه و انّا اليه راجعون\*[١]» يعنى: به درستى كه ما به خداى عز و جلّ پناه‌گيرندگانيم از اين عذابها و وبالها و ما به درستى كه از آن خداونديم و بنده اوييم و به درستى كه ما بازگردندگانيم به سوى او، كه يا ثواب دهد يا عذاب فرمايد؛ «عباد اللّه» اى گروه بندگان خداى؛ «أين الّذين عمّروا فنعموا» يعنى: كجايند آن كسانى كه عمر داده شده بودند؟

پس زيستند به ناز و نعمت؛ «و علّموا ففهموا» و به ايشان تعليمها داده شد، پس فهميدند؛ «و أنظروا فلهوا» و ايشان را مهلت داده شد كه شايد بازگشت كنند و به راه آيند، ايشان غفلت ورزيدند و اعراض كردند از طريق اطاعت؛ «و سلّموا فنسوا» و سالم گردانيده شدند از آفات، پس فراموشى اختيار كردند بر تذكيرات و تنبيهات؛ «امهلوا طويلا» مهلت داده شدند در زمان دراز؛ «و منحوا جميلا» و عطا داده شدند به عطاهاى نيكو؛ «و حذّروا أليما» و حذر فرموده شدند و ترسانيده شدند به عذاب دردناك؛ «و وعدوا جسيما» و وعده داده شدند به نعمتهاى بزرگ، و ايشان به شغل دنيا و هواها و هوسها و معصيتها بازماندند از آن نعمتها.

«احذروا» حذر كنيد و بپرهيزيد اى بندگان خداى؛ «الذنوب المورّطة» از گناهانى كه صاحب خود را در ورطه هلاك [٢٠ ب‌] اندازنده است؛ «و العيوب المسخطة» و عيبهايى كه به غضب درآورنده است. يعنى، عيبهايى كه باعث غضب و ناخشنودى خداى عز و جلّ است؛ «يا[٢] اولى الابصار و الاسماع» اى صاحبان ديده‌هاى بينا و گوشهاى شنوا؛ «و العافية و المتاع» و اى صاحبان عافيت و تمتّع دنيا؛ «هل من مناص» آيا هيچ گريزى هست از امر خداى عز و جلّ؟ «أو خلاص» يا هيچ خلاصى هست از عقوبت آخرت؟

«أو معاذ أو ملاذ» يا هيچ پناهى يا هيچ گريزگاهى هست؟ «او فرار أو محار» يا هيچ فرارى يا محلّ بازگشتنى هست؟ «ام لا» يا نه؟ يعنى، نيست هيچ گريزگاهى و خلاصى و

[١] - مطالب ميان دو ستاره در نهج البلاغه، چاپ فيض الاسلام و شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد نيست.

[٢] -« يا» در نهج البلاغه، چاپ فيض الاسلام و شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد نيامده است.