حقيقت گذر نكرد» و به مقصد حيات كه جوار قرب الهى است ره نيافت، او خود مقصّر است. از اين رو، جاى هيچ تعجب نيست، كه دوزخيان فرياد سردهند كه پروردگارا! ما را بيرون آور تا كارى شايسته، جز آن چه پيش‌تر مى‌كرديم، در پيش گيريم؛ و در پاسخ بشنوند:

أَوَ لَمْ نُعَمِّرْكُم مّا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ وَجَاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِن نَصِيرٍ.[١] آيا ما به شما چندان عمر نداديم كه در آن، آن كس كه اهل پند است، پند مى‌گيرد، و [آيا] هشداردهنده‌اى نزدتان نيامد؟ پس [عذاب را] بچشيد كه ستمكاران را ياورى نيست.

دومين نكته اين كه: مِنْ لَدُنْ آدَمَ الى‌ مُحَمَّدٍ ٦، علاوه بر تأكيد به آنچه در نكته پيش اشاره شد؛ خالى نبودن زمين از حجت در هر عصر و روزگارى و تمام بودن حجت الهى براى بندگان، بيانگر اين حقيقت است كه «دين» نزد خداوند، همان اسلام است: «إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ»؛[٢] يعنى تسليم كلّى در برابر خداوند. و همگى پيامبران، مخاطبانِ خود را به همين «اسلام» فراخوانده و يك هدف را كه: توحيد و برپايى عدالت است، دنبال كرده‌اند. تعاليم و آموزه‌هاى خود را از يك مبدأ دريافت كرده، و همگى از خداى واحد سخن گفته‌اند:

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ.[٣] و به راستى ما، در ميان هر امّتى پيامبرى برانگيختيم [تا بگويد] كه خداوند را بپرستيد و از طاغوت دورى گزينيد.

لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ.[٤] ما پيامبران‌مان را با برهان‌هاى روشن فرستاديم و با آنان كتاب و ترازو فروفرستاديم تا مردم به دادگرى برخيزند.

مى‌توان گفت از منظر اسلام، آفرينش و تجلّى، دو روى يك سكّه است و در حقيقت،

[١] - فاطر، آيه ٣٧

[٢] - آل‌عمران، آيه ١٩

[٣] - نحل، آيه ٣٦

[٤] - حديد، آيه ٢٥