الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِن سُوءٍ بَلَى‌ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا كُنتُم تَعْمَلُونَ.[١] آنان كه فرشتگان جان‌شان را مى‌گيرند در حالى كه [به كفر و شرك و كردار بد] بر خويش ستمكار بوده‌اند پس سر تسليم فرود آرند [و گويند] كه ما هيچ كار بدى نمى‌كرديم. آرى خدا به آن چه مى‌كرديد داناست.

اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى‌ عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرى‌ إِلَى‌ أَجَلٍ مُسَمّىً إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ.[٢] خداست كه جان‌ها را هنگام مرگ‌شان مى‌ستاند و آن را كه نمرده باشد در خوابش [مى‌گيرد]. پس آن [جان‌] را كه حكم مرگ بر آن رفته است نگاه مى‌دارد و آن ديگر را تا سرآمدى نامبرده باز مى‌فرستد- كسى را كه هنگام مرگ او نرسيده از خواب بيدار مى‌كند- هر آينه در اين، براى مردمى كه مى‌انديشند نشانه‌هاست.

توفّى، ميراندن و ستاندن تمامى حق است، و در اين آيات و نظير اين‌ها، به معناى ستاندن جان زنده‌جانان است كه استناد آن گاهى به خداوند است، گاهى به ملك الموت (عزرائيل) و گاهى به فرشتگانى كه او را در ستاندن جان‌ها يارى مى‌كنند.

اين استناد بدين معناست كه ستاندن جان، كار فرشته مرگ (عزرائيل) است و او كارگزارانى دارد، كه به اذن و رخصت و فرمان او جان‌ها را مى‌ستانند و خود او نيز به اذن و رخصت خداوند و به فرمان او كار مى‌كند. از اين رو، استناد ستاندن جان‌ها به هر سه؛ يعنى خدا و فرشته مرگ (عزرائيل) و مددكاران او استنادى به‌جا و صحيح است.

سُئِلَ الصَّادِقُ (ع) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «اللَّهُ يَتَوَفَّى الانْفُسَ حِينَ مَوتِها» وَ عَنْ‌

[١] - همان، آيه ٢٨

[٢] - زمر، آيه ٤٢