و بس (فناى دوم).[١] آدمى، با اين كه حقيقت يگانه است، به لحاظ اشتداد و ارتقاء وجودى داراى مقامات و مدارج و معارج بسيار است. سلسله جنبانِ اهل معرفت و عصاره اصحاب محبت و حقيقت حضرت محمد ٦ ديگران را از روزه وصال (روزه امروز را بدون افطار به روز بَعد، متصل كردن) منع مى‌كرد. يكى از مسلمانان گفت: اى رسول خدا پس چرا شما اين كار را مى‌كنيد؟ فرمود:

وَ ايُّكُمْ مِثْلِى، انّى ابِيتُ يُطْعِمُنِى رَبِّى وَ يَسْقِنى.[٢] كدامتان مثل من مى‌شود؟ من شب را به صبح مى‌آورم در حالى كه پروردگارم مرا اطعام مى‌كند و مى‌نوشاند.

چون ابِيتُ عِنْدَ رَبّى فاش شد		يُطْعِمُ وَ يَسقى‌ كنايت ز آش شد[٣]

و فرمود:

لى‌ مَعَ اللَّهِ وَقتٌ لايَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لانَبِىُّ مُرْسَلٌ وَ لاعَبْدٌ مُؤمِنٌ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْايمانِ.[٤] هيچ ملك مقرّب و هيچ پيامبر مرسلى و هيچ بنده مؤمنى را- كه خداوند دل او را به ايمان آزموده است- بدان راه نيست.

آن‌چنان پُر گشته از اجلالِ حق‌		كه درو، هم ره نيابد آلِ حق‌
لايَسَعْ فِينا نَبِىٌّ مُرْسَلٌ‌		وَ المَلَكْ وَ الرُّوحُ ايْضاً فَاعْقِلُوا[٥]

به روايت امام محمد باقر (ع) آن حضرت، در سجده به لحاظ توحيد افعالى مى‌فرمود:

اعُوذُ بِعَفْوِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ. از كيفر تو به گذشت تو پناه مى‌برم.

و امّا، به لحاظ توحيد صفاتى، مى‌فرمود:

وَ اعُوذُ بِرِضْاكَ مِنْ سَخَطَكَ. از خشم تو به خشنوديت پناه مى‌برم.

و نيز مى‌فرمود:

وَ اعُوذُ بِرَحْمَتِكَ مِنْ نَقِمَتِكَ. از عذاب تو به رحمت تو پناه مى‌برم.

[١] - مقدمه سِرّالصلوة( معراج السالكين و صلوة العارفين)، ص ١١ به نقل از اسرار الحكم

[٢] - احاديث و قصص مثنوى، ص ١٤٥؛ وسائل الشيعه، ج ١٠، ص ٥٢١ با اندكى اختلاف: انّى اظِلُّ عِنْدَ رَبّى فَيُطْعِمُنِى و يَسْقِنى

[٣] - مثنوى، دفتر يكم، بيت ٣٧٤٠.

[٤] - احاديث و قصص مثنوى، ص ١٥٢؛ بحارالانوار، ١٨، ص ٣٦٠

[٥] - مثنوى، دفتر يكم، بيت ٣٩٥٤- ٣٩٥٥.