مردن آماده كنند، از دنيا دل برگيرند و آخرت را دوست بدارند: وَ تُزِّهَدِهُمْ فِى سَعَةِ الْعاجِلِ، وَ تُحَبِّبَ الَيْهِمُ الْعَمَل لِلْآجِلِ وَ الْاسْتِعدادَ لِما بَعْدَ الْمَوْتِ. بارخدايا! درودى كه اندوه مرگ و هنگامِ برآمدن جان را برايشان آسان كنى و از هرچه فتنه برمى‌خيزد و ايمان‌شان را تباه مى‌سازد و از انجام وظيفه بندگى بازشان مى‌دارد، نگاهِ‌شان دارد و از شدت و انبوهى آتش دوزخ آن‌ها را برهاند، تا به امن‌گاهى كه آسايش‌گاهِ پرهيزگاران است، راه يابند. وَ تُهَوِّنُ عَلَيْهِمْ كُلَّ كَرْبٍ يَحِلُّ بِهِمْ خُرُوجُ الْانْفُسِ مِنْ ابْدانِها. وَ تُعافِيهِمْ مِمَّا تَقَعُ بِهِ الْفِتْنَةُ مِنْ مَحْذُوراتِها، وَ كَبَّةِ النّارِ، وَ طُولِ الْخُلُودِ فِيها، وَ تُصَيِّرَهُمْ الى‌ امْنٍ مِنْ مَقِيلِ الْمُتَّقينَ؛ چرا كه ياران بهشت، آن روز، به رامش‌گاهِ بهتراند و به بسترِ نيكوتر: أَصْحَابُ الْجَنَّةِ يَوْمَئِذٍ خَيْرٌ مُّسْتَقَرّاً وَأَحْسَنُ مَقِيلًا[١]

آيا همه صحابه را بايد گرامى داشت؟

با استناد به آياتى چون: كُنْتُمْ خَيْرُ امَّةٍ اخْرِجَت لِلنَّاسِ.[٢] شما بهترين امتى هستيد كه براى مردمان پديدار شده‌ايد. و لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ.[٣] خداوند، از مؤمنان، آن‌گاه كه در زير آن درخت با تو پيمان فرمانبردارى مى‌بستند، خشنود شد. و وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ.[٤] پيش‌گامانِ نخستين، از كوچندگان و ياران (مهاجران و انصار)، و آنان (تابعان) كه به نكوكارى ايشان را پيروى كردند خدا از ايشان خشنود شد و آنان خود از خداى. و نظير اين آيات، از سوى اهل سنّت، نظريه‌اى با عنوان «صحابه عدول» يا «همه صحابه عادلند» شكل گرفت و آن را دليل اصل معروف «تنزيهِ صحابه» دانستند و پرونده ايشان را بسته و در هم پيچيده تلقّى كردند و راه هرگونه نقد و جرح و تعديل نسبت به ايمان و رفتارهاى ايشان را بستند. روشن است كه طبيعت اين نظريه و الزام به آن، الزام به‌

[١] - فرقان، آيه ٢٤

[٢] - آل‌عمران، آيه ١٠٠

[٣] - فتح، آيه ١٨

[٤] - توبه، آيه ١٠٠