اين فراز، اشاره به گستره و ژرفايى علم الهى است، و حكايتِ آن كه، جهان هستى و انسان با همه شئون خود، در احاطه علمى و در منظر و محضر خداى داناى توانا است.

آفريدگار جهان همه چيز را مى‌داند؛ بدين معنا كه ازعلم محيط و قاهرِ خداوند، كه پديدآرنده مبادى و مظاهرِ وجود است، هيچ چيز پنهان نيست:

إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى‌.[١] چرا كه او آشكار و نهان را مى‌داند.

إِنَّ اللَّهَ لَا يَخْفَى‌ عَلَيْهِ شَيْ‌ءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّماءِ.[٢] بى‌گمان خداوند است كه هيچ چيز در زمين و آسمان بر او پوشيده نيست.

جهان هستى براى ما آدميان به دو بخشِ «غيب» (نهان) و «شهادت» (آشكار) تقسيم مى‌شود، ولى خداوند غيب و شهادت، نهان و آشكار جهان را مى‌داند:

عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ.[٣] [خداوند] داناى نهان و آشكار؛ بزرگِ والاست.

اساساً براى او غيبى وجود ندارد، در برابر او جهان يكسره «شهادت» است:

كُلُّ سِرِّ عِنْدِكَ عَلانِيَةٌ، وَ كُلُّ غَيْبٍ عِنْدَكَ شَهادَةٌ.[٤] هر رازى نزد تو آشكار است، و هر نهانى نزد تو پديدار.

خداوند از كوچك‌ترين جزئيات جهان آگاه است، حتى يك يك كارهاى ما را مى‌داند:

مَنْ تَكَلَّمَ سَمِعَ نُطْقَهُ، وَ مَنْ سَكَتَ عَلِمَ سِرَّهُ.[٥] هركه سخن گويد، سخن او شنود؛ و هركه خاموش باشد نهان او داند.

وَ ما تَكُونُ فِى شَأنٍ وَ ما تَتْلُواْ مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لاتَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ الّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً اذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِى الْارْضِ وَ لافِى السَّمآءِ وَ لااصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لااكْبَرَ الّا فِى كِتابٍ مُبينٍ.[٦] تو در هيچ‌

[١] - اعلى، آيه ٧

[٢] - آل‌عمران، آيه ٥

[٣] - رعد، آيه ٩

[٤] - نهج‌البلاغه، خطبه ١٠٩

[٥] - همان

[٦] - يونس، آيه ٦١