در ضلالت و گمراهى واقع مى‌شدند. اين الطاف خاص، عنايات و توجهات ويژه ربّانى را، هدايت ويژه خداوند مى‌نامند، كه در آيات بسيارى از قرآن كريم بدان اشارت رفته است:

لَيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ.[١] رهنمود آنان با تو نيست؛ بلكه خداوند است كه هركس را بخواهد، راهنمايى مى‌كند.

وَاللَّهُ يَهْدِي مَن يَشَاءُ إِلَى‌ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ.[٢] و خداوند هر كه را بخواهد به راهى راست راهنمايى مى‌كند.

إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ.[٣] بى‌گمان تو هركس را كه دوست دارى، راهنمايى نمى‌توانى كرد، امّا خداوند هركس را بخواهد، راهنمايى مى‌كند و او به رهيافتگان داناتر است.

وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ.[٤] و راه‌هاى خويش را به آنان كه در [راه‌] ما بكوشند، مى‌نمائيم و بى‌گمان خداوند با نيكوكاران است.

از اين آيات ياد شده و نظير اين‌ها، كه در زمينه هدايت آمده است، چنين به دست مى‌آيد كه عنايات و توجهات خاص پروردگار به گروه معيّنى از بندگان اختصاص دارد، نه به همه مردم و اين عنايات خاص را در درجه‌بندى هدايت؛ هدايت خصوصى ناميده‌اند و گفته‌اند: هدايتى كه عَبد سالك در نماز، پس از آن كه در آغاز سوره حمد خدا را مى‌ستايد و نعمت‌هاى خدا را مى‌شمارد؛ نعمت‌هايى را كه با هدايت تكوينى و تشريعى عمومى، در اختيار او نهاده است. و از خداوند مى‌طلبد كه او را با هدايتى رهبرى كند كه گروه ويژه‌اى را با آن، رهبرى كرده است:

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ.[٥] راه راست را به ما بنماى؛ راه آنان كه به نعمت پرورده‌اى؛ نه آنان كه بر ايشان خشم آورده‌اى و نه گمراهان.

[١] - بقره، آيه ٢٧٢

[٢] - همان، آيه ٢١٣

[٣] - قصص، آيه ٥٦

[٤] - عنكبوت، آيه ٦٩

[٥] - حمد، آيه ٦