درخواست از خداوند، وصولِ به مقام قرب و حضور الهى را هدفِ آفرينش انسان دانسته است: وَ يا مَنْ تَنْقَطِعُ دوُنَ رؤيَتِهِ الْابْصارُ، صَلِّ عَلى‌ مُحمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ادْنِنا الى‌ قُرْبِكَ. و اگرچه در قرآن كريم، به تصريح، آمده است كه: ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْانسَ الَّا لِيَعْبُدونَ.[١] پريان و آدميان را نيافريدم جز براى آنكه مرا بپرستند، و «عبوديّت» را، هدفِ آفرينش انسان به شمار آورده است، امّا بايد گفت: اين هدف ميانه‌اى است؛ بدين معنا كه عبوديّت، اگر چه به ظاهر هدف است، امّا بواقع، راهِ وصولِ به هدفى بالاتر است كه همان قرب و جوار الهى است. در حقيقت عبوديّت، زمينه ساز وصولِ آدمى به نهايى‌ترين هدف (قرب الهى) و بهره مندى از عالى‌ترين و پايدارترين فيض و رحمت و رضوان ابدى است. و در اين قرب است كه انسان به مقام خلافتِ الهى دست مى‌يابد و وجودش تجلّى‌گاه اسماء و صفات خداوند مى‌شود و حضور باطن و سرّ او نزد حضرت حق- تبارك و تعالى- شديدتر مى‌گردد و در حالى كه مست و خراب عشق ازلى است، تجليّات گوناگون حق تعالى، او را فرا مى‌گيرد و عريان از همه حجاب‌هاى نور و تجليّات مطلق، به حق- سبحانه و تعالى- واصل مى‌گردد. امام صادق (ع) فرمود:

انَّ روُحَ الْمُوْمِنِ لَاشَدُّ اتِّصالًا بِروُحِ اللَّهِ مِنْ اتّصالِ شُعاعِ الشَّمْسِ بِها.[٢] همانا پيوند روح مؤمن به روح خدا استوارتر از پيوستگى پرتو آفتاب به آن است.

اتّصالِى بِى تَكَيَّفْ، بى‌قياس‌		هست رَبُّ الناسْ را با جانِ ناس‌
ليك گفتم ناس من، نسْناس نى‌		ناسْ غيرِ جانِ جانِ اشناس، نى‌[٣]

قرب فريضه و قرب نافله‌

قرب خداوند، گاهى محصول انجام فرايض است و گاهى نتيجه نوافل. در قرب فرائض مشهودِ عبدِ سالك خداى تعالى است؛ بدين معنا كه همه نيروهاى ادراكى و تحريكى وى‌

[١] - ذاريات، آيه ٥٦

[٢] - كافى، ج ٢، ص ١٦٦

[٣] - مثنوى، دفتر چهارم، بيت ٧٦٠- ٧٦١.