اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ١٤١ - تأملاتى چند در شناخت فرشتگان

(راه و رسم) خداوند، جابه‌جائى‌يى نخواهى يافت و هرگز براى سنّت خداوند دگرگونى‌يى نخواهى يافت.

انَّ رَبِىّ عَلى صِراطٍ مُسْتَقيمٍ.[١] پروردگارم بر راهى راست است.

نكته مهم‌تر اين كه، جهان يك نظم مستقل از واقعيت نيست؛ بلكه در هر لحظه و لَمْحه از وجودش بر حفظ و حمايت الهى متكّى است:

وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَؤُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ.[٢]

اورنگ‌اش (جهان دارى و تدبير كار جهان) آسمانها و زمين را در برگرفته و نگاهدارى‌شان بر او گران نيايد و او آن والا، آن بزرگ است.

بر اين اساس، هيچ گونه تنافى و تضادّى در استنادِ حوادث به علل و اسبابِ قريب (نزديك) و مادّى از يك سو، و استنادشان به فرشتگان از سوى ديگر، وجود ندارد. و همين‌گونه است استنادِ تدبير امور جهان به فرشتگان از سويى، و استنادشان به خداوند از سويى ديگر؛ چرا كه اين دو استناد همواره در طول يكديگرند نه در عرض هم. بدين معنا كه همواره سبب قريب (نزديك) علّت پيدايش حادثه است و سبب بعيد (دور) علت پيدايش سبب قريب است. به همين سان است، استنادِ حوادث و امور عالم و تدبيرشان به خداوند و فرشتگان. و اساساً استناد آنها به فرشتگان چيزى افزون بر استنادشان به علل و اسباب طبيعى و قريب نيست. و جالب اين كه، خداى تعالى استنادِ حوادث به اسباب طبيعى و علل مادى را تأييد كرده، همچنان كه از استناد آنها به فرشتگان بارها و بارها ياد كرده است. با اين حال هيچ يك از علل و اسباب و همين‌طور فرشتگان در قياس با خداوند هيچ‌گونه استقلالى ندارند؛ يعنى هيچ‌گاه رابطه خداوند و مسبّبِ اسباب قطع نمى‌گردد و همواره سبب‌ها و مسبَّب‌ها مستند به خداى داناى تواناست.

إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّموَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى‌ عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مَا مِن شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ.[٣] بى‌گمان پروردگارتان‌

[١] - هود، آيه ٥٦

[٢] - بقره، آيه ٢٥٥

[٣] - يونس، آيه ٣