اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه)
(١)
درآمد
١١ ص
(٢)
نيايش دوم پيامبر
١٣ ص
(٣)
تبار و خاستگاه محمد
١٦ ص
(٤)
زمانه بعثت
٢٢ ص
(٥)
محمد
٦٣ ص
(٦)
گستره دعوت محمد
٧٦ ص
(٧)
زادگاهى كه پيامبر به آن دل سپرده بود
٨٧ ص
(٨)
خوشا آنان كه سر بر خاك اويند
١٠١ ص
(٩)
نيايش سوم فرشتگان
١٣٣ ص
(١٠)
تأملاتى چند در شناخت فرشتگان
١٣٧ ص
(١١)
مفهوم عرش و كرسى
١٦٥ ص
(١٢)
اسرافيل
١٨٢ ص
(١٣)
ميكائيل و جبرئيل
١٨٨ ص
(١٤)
پردهداران
١٩٢ ص
(١٥)
ساكنان حرم ستر و عفاف ملكوت
٢٠١ ص
(١٦)
قبيلههايى ديگر از فرشتگان
٢٠٥ ص
(١٧)
و فرشتگانى ديگر
٢١١ ص
(١٨)
گسيل كننده و گواه
٢٣١ ص
(١٩)
نيايش چهارم پيروان رسولان و تصديق كنندگان ايشان
٢٣٧ ص
(٢٠)
پيروان رسولان و تصديقكنندگان ايشان
٢٤١ ص
(٢١)
صحابه محمد
٢٦٤ ص
(٢٢)
تابعان
٢٧٣ ص
(٢٣)
مؤمنان روزگاران
٢٨٠ ص
(٢٤)
نيايش پنجم خود و خاندان و دوستداران
٣٠١ ص
(٢٥)
يادآورى نكتههايى چند
٣٠٤ ص
(٢٦)
زنام و نشان و گمان برتر است
٣١٠ ص
(٢٧)
تويى وهاب مال و جز تو واهب
٣٩٠ ص
(٢٨)
كه با نفس و شيطان برآيد به زور
٣٩٧ ص
(٢٩)
آموزه قرب و تعالى خداوند
٤٠٣ ص
(٣٠)
باغ وجود، يكسره دام نوائب است
٤٢٥ ص
(٣١)
اين همه خوشها زدريايىست ژرف
٤٤٨ ص
(٣٢)
جز آستان توام در جهان پناهى نيست
٤٥٦ ص
(٣٣)
به خدا بخوانيم، نه به خويشتن
٤٨٣ ص
(٣٤)
كتابنامه
٥٠٧ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص

اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ١٧٤ - مفهوم عرش و كرسى

مخاطبان آنها تنها پيروان و معتقدانِ‌شان بودند و آن چه كه به آن‌ها گفته مى‌شد بى‌هيچ عذرى مى‌پذيرفتند و چون از محدثّان مى‌پرسيدند: «خداوند با اين كه جسم نيست چگونه بر عرش مى‌نشيند؟» در پاسخ مى‌شنيدند: «الكَيفيّةُ مجهولةٌ و السّؤال بِدْعَةٌ» و خاموش مى‌شدند. از همين رو، براى محدثّان در زدودن ابهام‌ها از ذهن پرسش كنندگان ضرورتى پيدا نمى‌شد. برخلاف متكلّمان؛ به ويژه معتزله، كه با پيروان هر فرقه و آيينى رفت و آمد و معاشرت داشتند و با آن‌ها به بحث و گفتگو مى‌نشستند. و از آنجا كه پاسخ‌هاى تحكّم‌آميز و آمرانه در اين قبيل پرسش‌ها بيهوده بود، ناگزير حقيقت را اظهار مى‌كردند و گره ابهام و اجمال را مى‌گشودند.[١] بنابراين از عالمانى چون سفيان بن عُيينه و امام مالك، انتظار پاسخى روشن و قطعى درباره «عرش» و «كرسى» و معارفى از اين دست، انتظارى نابجاست؛ زيرا آگاهى از اين كه عرش چيست و كجاست و كرسى به چه معناست، بيرون از قلمرو دانش عالمانى است، كه بحث و گفتگو درباره «حقايق دينى» و تأمل در وراى ظاهر الفاظ كتاب و سنت را برنمى تابند و پرسش درباره معارف توحيدى را بدعت و ناروا مى‌دانند و راه را براى هر گونه پرسش و تحقيق، بسته مى‌بينند. و همين طور، بيرون از حوزه دانش تجربى است، حتّا حوزه فلسفه نظرى.

پاسخ اين پرسش‌ها را بايد از وحى دريافت كرد و از كسانى كه خانه آن‌ها جايگاه نزول وحى و تبيين آن بوده است؛ از امامان پاك و معصوم (ع) كه طرح مباحث عميق الهى از سوى آنان به صورت عقل فلسفى (سنت پسنديده) استدلالى در آمد و در برخورد با پرسش‌هايى از اين گونه هيچگاه به پاسخ‌هاى تحكم‌آميز و آمرانه و به اصطلاح «سربالا» توسل نجستند و پرسشگران را محكوم نكرده و پرسش آنان را بدعت و ناروا نشمرده و گمراهِ‌شان ندانستند. امام صادق (ع) فرمود:

العرشُ فى وجْهٍ هُوَ جُمْلَةُ الْخَلْقِ، وَ الْكُرسّى وِعاؤُه وَ فِى وَجْهٍ آخَرٍ العرشُ هُوَ الْعِلْمُ الذَّى اطْلَعَ اللَّهُ عَلَيهَ انْبِياءَهُ‌وَ رُسُلَهُ وَ حُجَجَهُ، وَ الْكُرْسِّىُ هُوَ الْعِلْمُ الَّذِى لَمْ يُطلِعِ اللَّهُ عَلَيهِ احداً مِنْ انْبِيائِهِ وَ رُسُلِهِ وَ حُجَجِهِ (ع).[٢] عرش از يك‌


[١] - مجموعه آثار، ج ٦، ص ٨٦٦ به نقل از تاريخ علم كلام، ج ١، ص ١١- ١٢

[٢] - معافى الاخبار، ص ٢٩