اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٤٢٩ - باغ وجود، يكسره دام نوائب است

تاريكى براى آن‌ها نورى مهيا نمود؟ [نه، هرگز؛ بلكه آن‌ها را در گورهاى تاريك و تنگ وحشتناك جاى داد] و آيا سرانجام جز ندامت چيزى براى آن‌ها به بار آورد؟ آيا چنين دنيايى را بر همه چيز مقدّم مى‌شمريد؟ و بر آن تكيه مى‌كنيد؟ و نسبت به آن حرص مى‌ورزيد؟

(پروين اعتصامى)

پناهندگى به كفايت خداوند

پيش‌آمدهاى ناخوشايندى كه استنادِ به تحولاتِ تكوينى دارند و ناشى از يك سلسله قوانين و سنّت‌هاى جارى در آفرينش‌اند؛ مانند زلزله، طوفان، صاعقه، سيل، بيمارى و گرسنگى و ديگر حوادث طبيعى، همگى معلول عوامل منظّم و حساب‌شده نظام هستى است، كه در شرايط ويژه خود، خواه ناخواه، تحقق مى‌يابند؛ چرا كه براى سنّت خداوند، هرگز دگرگونى نخواهد بود: «لَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا»[١] و فرمان خداوند، داراى اندازه‌اى سنجيده است؛ «وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَراً مَّقْدُوراً»[٢] امّا همين رويدادهاى طبيعى كه جهان ما، آميخته از آن‌هاست، آثارى از خود بر جاى مى‌گذارند كه براى ما ناگوار و زيانبخش است. از اين رو، نام آن‌ها را مصائب و پيش‌آمدهاى ناخوشايند، مى‌گذاريم.

بشر، مقهور قوانين آفرينش است و اين رويدادها، طبيعى و بيرون از اراده و اختيار اوست؛ بدان رو، نمى‌تواند جريان اين رويدادها را متوقف سازد و خويشتن را از آسيب‌ها و عوارض زيانبارشان برهاند؛ ولى مى‌تواند از تقابل و تضادّى كه به اراده الهى در نظام‌

[١] - احزاب، آيه ٦٢

[٢] - همان، آيه ٣٨