اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٢٧٦ - تابعان
اين دو آيه، بازتابشِ زيبايى است از ايمان و عمل صالحِ مؤمنانى، كه از پسِ مؤمنان پيشگام، به آئين اسلام روى آوردند؛ ايمان و عمل صالحى كه دلهاى همه مؤمنان را در دِرازاىِ زمان به هم پيوند مىدهد، پيوندى كه جامعه دينى را چون اعضاى يك پيكر وحدت و يگانگى مىبخشند. «بنى آدم اعضاى يك پيكرند/ كه در آفرينش ز يك گوهرند». همچنان كه پيامبر گرامى ٦ فرمود:
مَثَلُ الْمُؤمِنينَ فِى تَوادِّهِمْ وَ تَراحِمِهِمْ وَ تَعاطُفِهِم مَثَلُ الْجَسَدِ: اذا اشْتَكى مِنْهُ عُضْوُ تَداعى لَهُ سائِرُ الْجَسَدِ بِالسَّهَرِ وَ الْحُمّى.[١] مَثَل ايمانآورندگان (مؤمنان) در دوستى با يكديگر و ابراز محبّت و عاطفه نسبت به هم مَثَل پيكرست:
هرگاه عضوى از آن دردمند شود ديگر اعضاى آن پيكر با بىخوابى و تب با آن عضو موافقت و همدردى مىكنند.
امام سجاد (ع) در اين فراز از نيايش، پس از دعاى خير درباره صحابيان، به تجليل و تكريم پيروانِ آنان (تابعان) پرداخت و از خداى مهر و رأفت براى آنان، بهترين پاداش را طلب كرد: اللَّهُمَّ وَ اوْصِلْ الَى التَّابِعِينَ لَهُمْ بِاحْسانٍ. بارخدايا! پيروان اصحاب، كه به نكوكارى از ايشان پيروى كردند، پاداش نيكو ارزانى دار. «التَّابِعينَ لَهُم بِاحْسانٍ» تعبير ديگرى از كلام الهى است كه فرمود: «وَ الَّذينَ اتَّبَعُوهُمْ بِاحْسانٍ». و «الَّذينَ يَقُولُونَ ...» كه توصيف تابعان است، اقتباس از آيه ١٠ سوره حشر است. اين آيه، دعاى خير مؤمنانِ تابعى درباره خود و پيشگامانِ نخستين (مهاجران و انصار) است، كه در حوزه اعتقاد و عمل به آنان اقتدا كردهاند؛ دعايى است به مغفرتخواهى و آمرزشطلبى براى برادران ايمانىشان، برادرانى كه با ايثار و انفاق و هجرت و جهادِ جانانه خود، راههاى ناهموار را براى گسترش اسلام هموار ساختند و عوامل بازدارنده رشد و بالندگى دعوت توحيد را از سر راهِ مؤمنانى كه از پى مىآيند و به آيين توحيد مىگروند، از ميان برداشتند. نظامى تأسيس كردند مبتنى بر اصل بنيادينِ عدالت و مساوات در همه شئون زندگى و امكانات رفاهى و برخوردارىهاى گوناگون. از اين رو، اين مؤمنان را برادران خود خواندند: «اخْوانِنا الَّذين سَبَقُونا بِالْايمانِ»؛ چرا كه ايشان را از خود مىدانستند، همچنان كه خداوند فرمود:
[١] - فيض الغدير، ج ٥، ص ٥١٤؛ ترجمه احياء علوم الدين، ربع عادات، ج ١، ص ٥٧٠