يا اباذَرّ! مَثَلُ الذّى يَدْعُوا بغير عَمَلٍ، كَمَثَلِ الذّى يَرمِى بغيرِ وَتَرٍ.[١] اى اباذر! مَثَل كسى كه بى‌عمل دعوت كند، هم چون مَثَل كسى است كه با كمان بى‌زِه تيراندازى كند.

و امام صادق (ع) فرمود:

كُونُوا دُعاةً لِلنَّاسِ بِغَيْرِ الْسِنَتِكُمْ، لِيَرَوا مِنْكُمُ الْوَرَعَ وَ الْاجتِهادَ، وَ الصَّلاةَ وَ الْخَيْرَ، فَانَّ ذالِكَ داعيةٌ.[٢] مردمان را فراخوانيد، اما نه با گفتار؛ بلكه با كردار، تا ببينند كه شما خود اهل پرهيز پيشگى و كوشش و نماز و عبادت و كار نيكيد.

و در جاى ديگر فرمود:

انَّ الْعالِمَ اذا لَمْ يَعْمَلْ بِعِلْمِهِ، زَلَّتْ مَوعِظَتُهُ عَنِ الْقُلُوبِ كَمايَزِلُّ الْمَطَرُعَنِ الصَّفا.[٣] عالم كه به علم خود كار نكند، پند او چنان از روى قلب‌ها مى‌لغزد و فرو مى‌افتد كه دانه باران از تخته سنگِ هموارِ صاف.

خداوند درباره عالمانِ بنى اسرائيل فرمود:

أَتَأْمُرُونَ الْنَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ.[٤] آيا مردم را به نيكى فرا مى‌خوانيد و خود را از ياد مى‌بريد با آن كه كتاب (خداوند) را مى‌خوانيد؟ آيا خرد نمى‌ورزيد؟

اين نصّ قرآنى، اگر چه در بدوِ امر متوجه عالمانِ بنى اسرائيل است، امّا از آنجا كه موردِ آيه مخصِّص آن نيست، و ملاك سرزنش در آيه، تلاوت كتاب و آگاهى از وحى الهى، بدون عمل به آن است، طبعاً همه عالمانِ دينى، از هر آئين و ملت، و همه داعيانِ الى اللَّه و فراخوانانِ به حقايق دين را؛ آن‌ها را كه مى‌گويند، اما عمل نمى‌كنند و همين طور، واعطانِ غير متعّظ را، در بر مى‌گيرد. هرگاه كه عالمى، جايگاه خود را گم كرده، و رسالت دينى و تعهد انسانى خود را، ناديده انگارد، و به دين و حقايق والاى آن، با نگاهِ حرفه‌اى و

[١] - مكارم الاخلاق، ص ٤٦٥

[٢] - الحياة، ج ١، ص ١٢٥ به نقل از وسائل الشيعه، ج ١١، ص ١٩٤

[٣] - همان

[٤] - بقره، آيه ٤٤