محيط و زبان زمانه و نسل را در بر مى‌گيرد. و اين امرى بسيار مهم است كه پيامبران و اوصياى آنان در گذشته آن را مراعات مى‌كردند و اكنون با كمال تأسف مشاهده مى‌شود كه گروهى از عالمان- كه آگاهان و متعهدان آنان وارثان پيامبران‌اند- در بيش‌ترِ موارد، اين امر نهادىِ ثمر بخشِ سازنده را مراعات نمى‌كنند. و همين مسئله سبب بى‌حاصل ماندن دعوت‌ها و تبليغ‌ها و تربيت‌ها مى‌شود.[١]

٢. از مسائلى كه در اعمال و جوهره آن‌ها اهميت فراوان دارد، خالص سازى عمل از آلودگى‌ها و پاك كردنِ آن از هدف‌هاى غير الهى است. از اين رو، بر عامل عمل لازم است، كه در هر كارى هدفى عالى و درست داشته باشد و در اثناى عمل به چيز ديگرى جز همين هدف عالى نينديشد. و بدين صورت است، كه عمل خالص براى خداى متعال انجام مى‌گيرد. فراخوانِ به دينِ، عبادت است؛ بلكه برترين عبادت همچنان كه خداى تعالى فرمود:

وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّن دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحاً وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ.[٢] كيست نكو گفتارتر از كسى كه به سوى خداوند فراخواند و كارى شايسته كند و گويد: من از مسلمانانم؟

بنابراين بايد از اغراض ديگر، هم چون شهرت‌طلبى و ريا و خواستار ستايش و جاه و مال شدن و جز اين‌ها پاك باشد. خالص شدن عمل از اغراض فرو مايه، و اختصاص يافتن آن به خداى متعال، در استحكام عمل و ادامه يافتن و نيكو شدنِ گوهر آن داراى نقشى مهم است. غرض‌هاى غير خدايى اعمال را به صورت حركاتى سطحى و تهى و بى‌ژرفا و بدون ارزش در مى‌آورد؛ و به همين ترتيب آدمى را عاملى سطحى مى‌كند كه خواستار چيزى جز ظواهر نيست. هستند كسانى كه مردم را ظاهراً به خدا فرا مى‌خوانند و ادّعا دارند كه كارشان براى خداست و از صميم قلب و عمق جان در مقام ارشاد آدميان به كارهاى نيك است؛ در حالى كه اگر نيك بنگرى جز براى خود نمى‌خوانند. خداوند در باره پيامبرانش فرمود:

[١] - الحياة، ج ١، ص ٢٣٦، و ترجمه آن، ص ٢٦٠، با اندكى تصرف

[٢] - فصّلت، آيه ٣٣