كه خود، اهل آن فتنه باشيم، تا آن كه درباره ما شد آن چه شد؛ يعنى ما خود از فتنه انگيزانى شديم كه قرآن كريم مسلمانان را از آنان آگاه كرده بود.[١] در پايان سوره فتح فرمود:

مُحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَاناً سِيَماهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى‌ عَلَى‌ سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً.[٢] محمّد ٦ فرستاده خداست، و كسانى كه با وى‌اند، بر كافران سرسخت‌اند و در ميان خويش مهربان، ركوع‌كنان و سجودكنان. مى‌بينى‌شان كه فزون‌بخشى و خشنودى خداى مى‌جويند نشانِ‌شان هم از سجود بر رخسارشان است، اين داستان‌شان در تورات است، و داستان‌شان در انجيل، چون كِشته‌اى كه جوانه‌اش را برون كرده و استوارش ساخته تا ستبر شده است و بر ساقه‌هاى خود راست بايستاده، كه برزگران را خوش مى‌آيد، تا ناباوران را به آنان (به افزون شدن مؤمنان) به خشم آرد. خداوند كسانى‌شان را كه ايمان آورده‌اند و كارهاى نيك كرده‌اند، آمرزش و مزدى كلان وعده كرده است.

«مِنْ» در «مِنْهُمْ» در ذيل آيه، كه فرمود: وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا و عَمِلُوالصَّالِحاتِ مِنْهُمْ، براى تبعيض و ضمير «هُم» به «الَّذينَ مَعَهُ» در آغاز آيه برمى گردد. و اين بدين معناست كه وعده مغفرت و آمرزش و پاداش خداوند در حدوث و بقا و پيدايش و دوام، به شرط ايمان و عمل صالح است: آمَنُوا وَ عَمِلو الصَّالِحاتِ. بنابراين آن‌ها كه با پيامبر گرامى ٦ همراه بودند، امّا ايمان‌شان زبانى بود و توانسته بودند كه نفاق و كفرشان را پنهان كنند، و آن‌ها كه تمرين نفاق مى‌كردند، و نيز آن‌ها كه در آغاز دعوت ايمان آوردند، حتّا با آن حضرت هجرت كردند و در پاره‌اى از جنگ‌ها شركت نمودند امّا تا پايانِ راه وفادار نماندند، عهد خويش با اسلام و ايمان را گسستند و به شرك و كفر گراييدند و پس از

[١] - الدّر المنثور فى التفسير المأثور، ج ٣ ص ٣٢١

[٢] - فتح، آيه ٢٩