بنابراين «شهادت» مورد نظر هم در اين آيات و هم در كلام امام، همان تحمّل- ديدن- حقايق و نهانِ اعمالى است كه آدميان در دنيا انجام مى‌دهند، خواه آن حقيقت، سعادت باشد يا شقاوت، ... و سپس در روز رستاخيز بر وفقِ آنچه ديده و تحمّل كرده است گواهى مى‌دهد؛ يعنى روزى كه خداى شاهد از هر چيز گواهى مى‌طلبد، حتّى از زمينى كه در آن زيست مى‌كرده و اعضا و جوارح و اندام‌ها و حواس و مشاعرشان كه ابزار كارهايى هستند، كه در دنيا انجام داده است:

يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا. بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى‌ لَهَا.[٢] در آن روز زمين خبرهايش را بازگويد، بدان سبب كه پروردگارت به او وحى كرده است.

حَتَّى‌ إِذَا مَا جَاءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَارُهُمْ وَجُلُودُهُم بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ.[٣] تا چون به دوزخ رسند گوش و ديدگان و پوستهاشان- اندامهاشان- بدانچه مى‌كردند گواهى دهند.

همان روزى كه پيامبر (ع) در پيشگاه خداوند شِكْوه سر دهد و گويد:

يَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً.[٤] پروردگارا، قوم من اين قرآن را كنار نهاده و فرو گذاشتند.

نكته مهم اين كه* چنين گواهى و چنين منزلت كريمانه، قهراً در خورِ همه افراد امّت نيست؛ بلكه ويژه پيامبران و جانشينان معصوم آنان است. همچنان كه درپاره‌اى از روايات آمده است. امام صادق (ع) در ذيل آيه ١٤٣ سوره بقره (وَ كَذلِكَ جَعَلناكُمْ امّةً وسطاً» فرمود:

«ظَنَنْتَ انَّ اللَّهَ عَنى بِهذِهِ الآيَةِ جَميعَ اهْلِ الْقِبْلَةِ مِنَ الْمُوَحِّديِنَ، افَتَرى‌ انَّ مَنْ لاتَجُوزُ شَهادَتُهُ فىِ الدُّنيا عَلى‌ صاعٍ مِنْ تَمْرٍ يَطْلُبُ اللَّهُ شَهادَتَهُ يَوْمَ‌

[١] - نساء، آيه ١٥٩

[٢] - زلزال، آيه ٤- ٥

[٣] - فُصِّلَت، آيه ٢٠

[٤] - فرقان، آيه ٣٠