فُصَلِّ عَلَيْهِمْ يَوْمَ يَأتِى «كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ» ...، اقتباس از آيه ٢١ سوره «ق» است. در اين كه «سائق» و «شهيد» اشاره به چيست؟ تفسيرهاى گوناگون در كلمات مفسران قرآن و همين طور در سخنان شارحان صحيفه ديده مى‌شود.

قولى «سائق» را فرشته نويسنده حسنات (انديشه‌ها و اعمال نيكو) و «شهيد» را نويسنده سيئات (انديشه‌ها و اعمال بد) مى‌داند. قولى ديگر بر آن است كه «سائق» فرشته الهى است و «شهيد» اعضاى تن و جوارح آدمى يا نامه عمل اوست، كه بر گردنش آويخته خواهد شد. همچنان كه خداى تعالى فرموده:

وَكُلَّ إِنسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَاباً يَلْقَاهُ مَنشُوراً.[١] كارنِگاشتِ (بخت نيك و بد) يا نامه اعمال هر انسان را بر گردن وى بر بسته‌ايم و روز رستخيز براى او كارنامه‌اى بر مى‌آوريم كه آن را بر گشوده مى‌بيند.

اين احتمال نيز داده شده است كه «سائق» و «شهيد» هر دو نام يك فرشته است كه دو كار مى‌كند؛ هم آدمى را در روز رستاخيز به پيش مى‌راند و بى‌حرمت به سوى محشر پيش مى‌برد، و هم گواه اعمال اوست و نيز گفته شده است: «سائق»، آن چيزى است كه انسان‌ها را به سوى محشر مى‌راند؛ يعنى حكم و فرمان خداوند و قضاى الهى و عوامل نزديك به مرگ كه بر نفس آدميان چيره است و آن‌ها را به سوى معادشان پيش مى‌برد. حال اگر آدميان از بدكاران باشند واى بر آنان، به راستى چه دردآور و زجر دهنده و شكننده است رفتار آن سائق با آدميان؟! بى‌رعايت حرمت و با خشونت، بدكاران را به پيش مى‌راند:

وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى‌ جَهَنَّمَ زُمَراً حَتَّى‌ إِذَا جَاؤُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِ رَبِّكُمْ وَيُنذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هذَا قَالُوا بَلَى‌ وَلكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَى الْكَافِرِينَ قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ.[٢] و آنان را كه كفر

[١] - اسراء، آيه ١٣

[٢] - زمر، آيه ٧١- ٧٢