وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدَاً ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ.[١] و آن پيشى‌گيرندگان نخستين گروه از مهاجران و انصار- كه پيش از ديگران به اسلام گرويدند- و كسانى كه با نيكوكارى آنان را پيروى كردند و خداى از ايشان خشنود است و ايشان از خداى خشنودند، و براى آنان بوستانهايى آماده ساخته كه زير [درختانِ‌] آنها جويها روان است، هماره در آنها جاويدانند؛ اين است رستگارى و كاميابى بزرگ.

«السَّابِقُونَ الْاوَّلُونَ»، آن‌ها هستند كه پيش از هجرت ايمان آورده و پيش از جنگ بدر، مهاجرت كردند. و «انصار»، آن‌ها هستند كه برخى‌شان، پيش از هجرت به آيين اسلام گرويدند و برخى ديگر با ورود پيامبر ٦ و مهاجران به مدينه و پيش از جنگ بدر، ايمان آوردند. پيامبر و مهاجران را پناه دادند و در اموال خود آن‌ها را شريك كردند و با آنان به دستور پيامبر گرامى ٦ پيمان برادرى بستند؛ آن‌ها كه از خداوند خشنود بودند و خدا نيز از آنان خشنود بود. در اين آيه، بى‌آن كه از آنان نامى ببرد، با دو وصف «السَّابِقُونَ الْاوَّلُونُ» به نيكى ياد كرده است. روشن است كه آوردنِ دو وصف «سبقت» و «اوّليت» براى اين گروه از مؤمنان، به لحاظ «مهاجرت» و «يارى دادنِ» ايشان است؛ مهاجرت به حبشه و مدينه براى حفظ ايمان و يارى رساندن به آيينِ توحيد و فداكارى در راهِ گسترش دعوت نوآغازِ اسلام. در آن شرايط اجتماعى و اقتصادى بسيار صعب و سخت كه اسلام در نهايت ضعف و غربت بود، نداى توحيد را اجابت كرده و با مهاجرت و يارى خود پايه‌هاى اسلام را استحكام بخشيدند و با همّت و اراده پولادين درفش توحيد را افراشتند و در پرتو ايمان به خدا و پيامبرش، در فتنه‌ها و شكنجه‌ها شكيبايى ورزيدند و از ديار و اموال و فرزندان و همسران و پدران و مادران خود چشم پوشيده به حبشه و مدينه مهاجرت كردند، و انصار نيز در مدينه، پيامبر ٦ و مهاجران را آن چنان كه سزاوار بود، پذيرا شدند. و اين همه فداكاريها، پيش از قدرتمندى اسلام بود. بديهى است‌

[١] - توبه، آيه ١٠٠