اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٣١٣ - زنام و نشان و گمان برتر است
لاتَحْوِيهِ الْاماكِنُ لِعَظَمَتِهِ.[١] به خاطر عظمت و بزرگىاش مكانها او را در بر نگيرد.
عظمت خداوند، بدين معناست كه هم متعال است، هم درونى. آموزه خداى واحد، بر پايه آيههاى قرآن و معارف اهل بيت (ع)، تنها بر تعالى محض، انگشت مىنهد- اگرچه تعبيرهاى محكمى چون «اللَّهُ اكْبَرُ» به معناى «خدا بزرگ» است دليل همين معناست- بلكه به اين معنا نيز هست كه خداوند برتر از آن است كه بتوانيم تصورش كنيم. على (ع) فرمود:
... وَ الْوَجْهُ الآخَرُ «اللَّه اكبَرُ» فِيهِ نَفْىُ كَيْفِيَّتِهِ؛ كَانَّهُ يَقُولُ [المُؤذِّنُ]: اللَّه اجَلُّ مِنْ انْ يُدْرِكَ الْواصِفُونَ قَدْرَ صِفَتِهِ الَّذِى هُوَ مَوْصُوفٌ به؛ وَ انَّما يَصِفُهُ الْواصِفُونَ صِفَتَهُ عَلى قَدْرِهِمْ لاقَدْرِ عَظَمَتِهِ وَ جَلالِهِ. تَعالى اللَّهُ عَنْ انْ يُدْرِكَ الْواصِفُونَ صِفَتَهُ عُلوّاً كَبيراً.[٢] وجه ديگرِ «اللَّه اكبر» اين است كه كيفيّت و چگونگى را از او نفى مىكند؛ گويى موذّن مىگويد: «خدا والاتر از آن است كه وصف كنندگان صفت او را [آنچنان كه هست] ادراك كنند».
وصفكنندگان به قدر ادراك خود او را وصف مىكنند نه به قدر عظمت و جلال او. خدا بسيار برتر و والاتر از آن است كه وصفگويان صفت او را دريابند.
|
به خيال در نگنجد، تو خيال خود مرنجان |
ز جهت بود مبرّا، مطلب به هيچ سويش |
|
همچنين قرآن بر نزديكى خداوند به ما اين گونه تأكيد مىورزد كه، از ما به ما نزديكتر است:
وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ.[٣] و ما به او (انسان) از رگ گردن نزديكتريم.
وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ.[٤] بدانيد كه خدا ميانِ مرد و دلاش مىايستد.
[١] - توحيد صدوق، ص ٦٩
[٢] - بحارالانوار، ج ٨١، ص ١٣١
[٣] - ق، آيه ١٦
[٤] - انفال، آيه ٢٤