اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٣١٤ - زنام و نشان و گمان برتر است

در همه جا حضور دارد:

فَأَيْنَما تُوَلُّوْا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ.[١] پس به هر سو كه روى كنيد، سوى خدا همان سو است.

و با همه كس همراه است:

وَ هُوَ مَعَكُمْ ايْنَما كُنْتُمْ.[٢] او با شماست هرجا كه باشيد.

على (ع) فرمود:

سَبَقَ فى الْعُلُوِّ فَلا شَىْ‌ءَ اعْلى‌ مِنْهُ وَ قَرُبَ فِى الدُّنُّوِ فَلاشَىْ‌ءَ اقْرَبَ مِنْهُ.

فَلااسْتِعْلاؤُهُ باعَدَهُ عَنْ شَى‌ءٍ مِنْ خَلْقِهِ. وَ لاقُرْبُهُ ساواهُمْ فِى الْمَكانِ به.[٣] در برترى از همه پيش است و هيچ چيز برتر از او نيست، و در نزديك بودن چنان است، كه چيزى نزديكتر از او نيست، پس نه برتر بودنِ او، وى را از آفريده‌اش دور داشته؛ و نه نزديك بودنش- آفريده‌ها- را با او همسان قرار داده است.

ممكن است در بَدْوِ نظر تصور شود كه اين گونه توصيف‌ها با يكديگر متناقض است.

چگونه مى‌تواند چيزى از همه چيز دورتر و بالاتر و از همه چيز نزديكتر و پايين‌تر باشد؟! چگونه در عين نزديكى دور و در عين دورى نزديك، بلكه نزديكترين است؟! آرى، اگر با مقياس‌هاى بشر كه همواره با آن‌ها سر و كار داريم و همه آنها وجودهايى محدود و متناهى هستند محاسبه كنيم. اين تضادها و تناقض‌ها به نظر مى‌رسد، ولى توجه به يك نكته راه را براى شناخت صفات خداوند به طور كامل هموار مى‌سازد و آن اين كه او وجودى است بى‌نهايت از هر نظر و بى‌نيازِ مطلق، چنين وجودى هيچ‌گونه محدوديتى از نظر زمان و مكان و علم و قدرت ندارد؛ بلكه بى‌نياز از زمان و مكان و برتر از آن است، در همه‌جا هست و با همه كس همراه است و در هر زمان وجود دارد و در عين حال نه در مكان است و نه در زمان.

[١] - بقره، آيه ١١٥

[٢] - حديد، آيه ٤

[٣] - نهج‌البلاغه، خطبه ٤٩