جايش مى‌نشيند. مبارزه با اين بيگانه، كه با وجود آدمى يگانه شده است، در حقيقت گفته‌اند: مبارزه با خويشتن است. مبارزه با دشمن دشوار است، و نيز با دوست دشوارتر و سخت‌تر. و امّا مبارزه با خود و برداشتنِ آن از ميان، كارى است ناممكن و جز به مددِ الهى، آدمى در اين درگيرى ناممكن و پيروزى در آن، توفيق نمى‌يابد:

إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةُ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي.[١] نفسِ [آدمى‌] بسى به بدى و گناه فرمان مى‌دهد مگر آن كه پروردگارم رحمت آرد.

واى كاين؛ نفسِ شوم بد كاره‌		كه هم‌آغوش توست همواره‌
نه به تدبير از او توان رستن‌		نه به تزوير از آن توان جَستن‌

بارخدايا! در اين جهان پرزرق و برق، در اين «دارُالغرور»، در دريايى موج‌خيز و پرطوفان با مشكلات بسيار، دست و پا مى‌زنيم و تهديدها، از هر سو، ما را احاطه كرده است. از يك سو، «نفس» از درون، وجودمان را پر كرده و كارها را در چشم‌مان مى‌آرايد، و از سوى ديگر، شيطان از بيرون، با تزيين و آراستن گناهانِ‌مان، در كارِ اغفال ما است. او در فجرِ خلقت سوگندى شديد و غليط و اكيد ياد كرد، كه بدى‌ها را در ديد ما بيارايد و همگان را از راهِ راست كه همان انسانيّت است، بِدر كند:

قَالَ رَبِّ بِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَلْأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ.[٢] گفت:

پروردگارا! براى آن كه مرا بيراه نهادى، در زمين [بدى‌ها را] در ديد آن‌ها خواهم آراست و همگان را از راه بِدر خواهم برد.

آرى! شيطان به خاطر كينه ديرينه‌اى كه از ما در دل دارد با تلاش‌هاى پنهان و ترفندهاى نهان‌اش، براى شكار ما، در كمين است. از هر راهى كه باشد مى‌خواهد وجود ما را تسخير كند. از نقطه‌هاى ضعف ما چون حرص و طمع‌ورزى و خواهش‌هاى ديگر نفس‌مان، براى ورود به درونِ وجودمان و ساحت زندگى‌مان، بهره مى‌جويد. او خود گفته است: كه بر سرِ راه‌مان، خواهد نشست و ما را در محاصره خود، خواهد داشت؛ تا ما را از بندگىِ تو، اى خداى مهربان، باز دارد:

[١] - يوسف، آيه ٥٣

[٢] - حجر، آيه ٣٩