احوال آن مختلف و نوبت‌هاى آن دگرگونى‌پذير. خوشى در آن نكوهيده و آسودگى در آن نابود. همانا مردم آن، در آن، هدف تير بلايند، كه دنيا تيرهاى خود را به سوى آنان مى‌افكند، و به مرگ نابودشان مى‌سازد.

و باز فرمود:

انَّ الدُّنْيا سَخَتْ لَهُمْ نَفْساً بِفِديَةٍ، اوْ اعانَتْهُمْ بِمَعُونَةٍ، اوْ احْسَنَتْ لَهُمْ صُحْبَةً! بَلْ ارْهَقَتْهُمْ بِالْقَوادِحِ، وَ اوْهَنَتْهُمْ بِالْقَوارِعِ، وَ ضَعْضَعَتْهُمْ بِالنَّوائِبِ، وَ عَفَّرَتْهُمْ لِلْمَناخِرِ، وَ وَطِئَتْهُمْ بِالْمَناسِمِ، وَ اعانَتْهُمْ رَيْبَ الْمَنُونِ، فَقَدْ رَأَيْتُمْ تَنَكُّرَها لِمَنْ دانَ لَها، وَ آثَرها وَ اخْلَدَلَها، حِينَ ظَعَنُوا عَنْها لِفَراقِ الْابَد. وَ هَلْ زَوَّدَتْهُمْ الّا الظُّلْمَةِ، اوْ اعْقَبَتْهُمْ الّا النَّدامَةَ![٢] افَهذِهِ تُؤثِرُونَ، امْ الَيْها تَطْمَئِنّونَ؟ امْ عَلَيْها تَحْرِصُونَ؟ [آيا هرگز به شما خبر رسيده كه دنيا فديه‌اى براى يكى از آن‌ها كه پيش از شما زندگى مى‌كردند] داده باشد [تا او را از مرگ يا سكرات آن‌] رهايى ببخشد؟ يا به آن‌ها در اين كمكى بكند؟ يا دستِ كم هم‌نشين خوبى براى آن‌ها باشد؟ [نه هرگز كمكى به فدائيان خود نكرده‌]؛ بلكه به عكس آن‌ها را زير آفت‌هاى گوناگون پوشانيده و طوق حوادثِ دردناك كوبنده را بر گردنشان افكند و با انواع شدائد و مشكلات ذليل‌شان نمود، و به صورت، به خاك افكند و پايمال‌شان كرد، و به يارى گردش روزگار بر ضدّ آن‌ها برخاست. شما با چشم خود ديديد [و در تاريخ خوانديد] كه دنيا در برابر دنياپرستان و كسانى كه آن را بر همه چيز مقدم مى‌داشتند و بر آن تكيه مى‌كردند هنگام كوچ هميشگى از آن چهره در هم كشيد و خود را كاملًا ناآشنا جلوه داد. آيا دنيا براى دنياپرستان زاد و توشه‌اى جز گرسنگى فراهم كرد؟ و جز فشار و تنگى محلّى براى آن‌ها آماده ساخت؟ و جز ظلمت و

[١] - نهج‌البلاغه، خطبه ٢٢٦

[٢] - همان، خطبه ١١١