و گاهى اين عذاب‌ها، ريشه در باورهاى دينى و سياسى مردم دارد و آن‌ها را در برابر هم قرار مى‌دهد و در نتيجه آتش فتنه و فساد را، كه عذاب بزرگ الهى است، شعله‌ور مى‌سازد. و همه را در خود مى‌سوزاند. اين‌ها كه ياد شد، پيش‌آمدهاى ناخوشايندى است كه در اين آيه به طورِ اشاره و سربسته آمده است. امام صادق (ع) از پاره‌اى از عذاب‌هاى غيرطبيعى در ذيلِ آيه يادشده نام برده است:

مِنْ فَوْقِكُم مِنَ السَّلاطِينِ الظَّلَمَةِ، وَ مِنْ تَحْتِ ارْجُلِكُمْ الْعَبِيدُ السُّوءِ وَ مَنْ لاخَيْرَ فِيهِ اوْ يَلْبِسُكُم شِيَعاً يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ بِما يُلقِيهِ بَيْنَكُمْ مِنَ الْعَداوَةِ وَ الْعَصَبِيَّةِ وَ يُذِيقُ بَعْضَكُمْ بأسَ بَعْضٍ هُوَ سُوءٍ الْجَوارِ.[١] از فرازِ سر، ستم از سوى پادشاهانِ ستمگر، و از زير پا در عذاب بودن از فرومايگان، و آن‌ها كه هيچ‌گونه نيكوى ندارند (فاقد خير و نيكى هستند)، و گروه گروه شدن، تجاوز برخى به برخى ديگر، بر اثر القاى عداوت و دشمنى و عصبيّت، و رنج برخى از شما را به برخى ديگر چشاندن، گرفتارى به همسايه بدكردار و پليد است.

و اين‌ها كه ياد شده، پاره‌اى عذاب‌ها و پيش‌آمدهاى ناگوارى هستند كه آدميان با آن‌ها مواجه و رويارو مى‌شوند و اغلباً، بلاها و مصائبى طبيعى و مربوط به نظام آفرينش‌اند؛ چرا كه جهانى كه در آن زندگى مى‌كنيم، بر پايه تخالف و تضادّ بنيان نهاده شده است. و خداوند همچنان كه فرمود، آدمى را در رنج و مشقت آفريده است:

لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي كَبَدٍ.[٢] بى‌گمان انسان را در رنج آفرديده‌ايم.

طبيعت و سرشت اين جهان، با درد و رنج و مصيبت‌ها آميخته است و حيات آدمى بدون گرفتارى به آفت‌هاى اتفاقى و پيش‌آمدهاى ناخوشاند، ناممكن است. على (ع) فرمود:

دارٌ بِالْبَلاءِ مَحْفُوفَةٌ، وَ بِالْقَدْرِ مَعْرُوفَةٌ، لاتَدُوم احْوالُها، وَ لايَسْلَمُ نُزّالُها، احوالٌ مُخْتَلِفَةٌ، وَ تاراتٌ مُتَصَّرِفَةٌ، الْعَيْشُ فِيها مَذْمُومٌ، وَ الامانُ فِيها مَعْدُومٌ وَ انَّما اهْلُها فِيها اغْراضٌ مُسْتَهْدَفَةٌ، تَرْمِيهِمْ بِسِهامِها، وَ تُفْنِيهِمْ‌

[١] - تفسير صافى، ص ١٧٥

[٢] - بَلَد، آيه ٤