وَ انْزَلَ عَلَيْكُمْ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَى‌ءٍ وَ عَمَّرَ فِيكُمْ نَبِيَّهُ ازْماناً حتّى اكْمَلَ لَهُ وَ لَكُمْ فِيما انْزَلَ مِنْ كِتابِهِ دِينَهُ الَّذِى رَضِىَ لِنَفْسِهِ. وَ انْهى‌ الَيْكُمْ عَلى‌ لِسانِهِ مَحابَّهُ مِنَ الْأَعْمالِ وَ مَكارِهَهُ وَ نَواهِيَهُ وَ اوامِرَهُ، فَالْقى‌ الَيْكُمُ الْمَعْذِرَةَ وَ اتَّخَذَ عَلَيْكُمُ الْحُجَّةَ. وَ قَدَّمَ الَيْكُمْ بِالْوَعيدِ. وَ انْذَرَكُمْ بَيْنَ يَدَىْ عَذابٍ شديدٍ.[١] و قرآن را كه بيان‌دارنده هر چيز است بر شما فرو فرستاديم؛ و پيامبر خويش را روزگارى ميان شما زندگى داد، تا با آيه‌ها كه در كتاب خود نازل فرمود دينى را كه پسنديد، براى او و شما كامل نمود، و به زبان او به شما خبر داد كه چه را مى‌پسندد و چه او را خوش نيايد، از چه بازمى‌دارد و كردنِ چه كار را مى‌فرمايد. چندان كه راهِ عذر را بر شما ببست، و حجّتى گرفت كه- از آن نتوانيد رست-. پيك تهديد را به سوى شما پيش راند، و از كيفر سختى كه پيش رو داريد بترساند.

اين تعبيرها، كه صورت گسترده و تفصيلِ سخن امام سجاد (ع) است، نشان مى‌دهد كه خداوند با برانگيختن پيامبران و فروفرستادن كتابهاى آسمانى، علاوه بر حجت باطنى، كه عقل و فطرتِ آدمى است، حجت خويش را بر بندگانش تمام كرده و راه هرگونه بهانه‌جويى و عذرآورى را بسته است. به‌ويژه با حضور قرآن و سنت پيامبر و اوصياى معصوم آن بزرگوار، ديگر هيچ عذرى براى كسى باقى نگذاشته است كه بگويد: «آگاهى نداشتم» و يا «نمى‌دانستم» و يا «حجت الهى كافى نشده بود»: قُلْ فَلِلّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ.[٢] بگو:

بُرهانِ رسا، از آنِ خداوند است؛ چرا كه از راههاى گوناگونِ فطرت، عقل، كتابهاى آسمانى، ارشادات پيامبران و اولياى الهى، درهاى توفيق، براى دريافت هدايت الهى را، به روى آدميان گشوده است. بنابراين هركس از هدايت الهى بهره‌اى نبرد و در دام‌هاى شيطان‌ها گرفتار شد و امواج سهمگين گناهان او را در گام خود فرو بردند و «به كوى‌

[١] - همان، خطبه ٨٦

[٢] - انعام، آيه ١٤٩