گوناگون و تهديد كننده نمايان گشته است، كه اگر در ميان انگيزه بقاء و تضاد قواى درونى و ضربه‌هاى تازيانه احتياج و نگرانى، استعدادهايش به فعليّت رسد مى‌تواند از رنج‌ها و نگرانى‌ها برهد و شخصت خود را احراز نمايد و اگر در ميان دردها و رنج‌ها با كامجويى‌ها و سرگرمى‌هاى گذرا و علاقه‌هاى بى‌پايه خود را تحذير كند و دلخوش شود هميشه در رنج و نگرانى خواهد بود، و هيچ گاه از آنها فارغ نمى‌گردد. خداى متعال انسان‌ها را تكليف كرده تا از پاره‌اى خوشى‌ها و خواستنى‌ها چشم پوشند و بر پاره‌اى از ناخوشى‌ها شكيبايى ورزند و بدين ترتيب آنان را در ظرف آزمايش خود قرار داده و اين سنّت را در زندگى آنها جارى ساخته است:

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ.[١] و بى‌گمان شما را با چيزى از بيم و گرسنگى و كاستىِ دارايى و كسان و فرآورده‌ها مى‌آزماييم،

الم. أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُوا أَن يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ.[٢] الف، لام، ميم.

آيا مردم پنداشته‌اند وانهاده مى‌شوند كه بگويند ايمان آورده‌ايم و آنان را نمى‌آزمايند؟ و بى‌گمان پيشينيان آنان را [نيز] آزموده‌ايم و همانا خداوند راستگويان را خوب مى‌شناسد و دروغگويان را [نيز] نيك مى‌شناسد.

ما حصل آنچه گفته شد، اين است كه هدف از آفرينش انسان، نيل به جوار قرب الهى و به تعبير قرآنِ مجيد لقاى پروردگار است و خداوند براى وصول به اين هدف بر اساس لطف و مهر خويش سنّت‌هايى؛ از جمله «سنت آزمايش» را در تدبير امور و شئون فردى و اجتماعى آدميان منظور كرده، تا زمينه‌ها و ابزارهاى ورود به بارگاه قرب را فراهم آورد.

امام سجاد (ع) در اين فراز از نيايش كه درود و تحيت به ساحت فرشتگان است، از فرشتگانى ياد مى‌كند كه از سوى خداوند مأموريت يافته‌اند تا با آوردن امور مكروه و ناگوار و تلخ و ناخواستنى، و گاه با آوردنِ امور شريف و گرانبها، كه بر اساس مصالحى در

[١] - بقره، آيه ١٥٥

[٢] - عنكبوت، آيه ١- ٢