آنان كه بهشتيان را گويند: «درود بر شما به شكيبايى‌اى كه ورزيده‌ايد كه سرانجام آن سراى نيكوست». و آتش افروزان دوزخ كه چون به آنان گفته شود: «بگيريدش و به بند آريدش! سپس در دوزخش افكنيد»، بى‌درنگ، شتابناك رو به سوى دوزخ آرند و گنهكاران را مهلت ندهند و هر فرشته‌اى كه نامش نبرديم و منزلتش در بارگاه تو نشناختيم و كارآيى او ندانستيم. فرشتگانى كه ساكنان آب و هوا و زمين اند و هر يك از آنان كه بر خلق گماشتى.

سنت آزمايش‌

آن چنان كه در قرآن مجيد آمده و در متون حديثى نيز عرضه شده است، هدف از آفرينش انسان؛ يعنى غايت نهايى و منتهى اليه سلوك آدمى و كوشش مستمر و مؤثر او، جوارِ قرب خداوند است:

يَاأَيُّهَا الْإِنسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى‌ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلَاقِيهِ.[١] اى انسان! بى‌گمان تو به سوى پروردگارت سخت كوشنده‌اى پس به‌لقاى او خواهى رسيد.

در حديث قدسى آمده است:

يَابْنَ آدَمَ خَلقْتُ الْاشْياءَ لِاجْلِكَ وَ خَلَقْتُكَ لِاجْلى‌.[٢] اى پسر آدم همه چيز را براى تو آفريدم و تو را براى خودم.

خداى متعال براى اين كه انسان‌ها را به اين هدف نزديكتر كند و زمينه تحقق آن را فراهم آورد امور عالم و آدم را بر پايه روش‌هايى، تدبير و اداره مى‌كند كه از آنها به «سنّت‌هاى الهى در تدبير زندگى انسان‌ها» ياد شده است:

سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا.[٣] بنا به سنت خداوند، در ميان كسانى كه پيش‌تر در گذشته‌اند؛ و براى سنت خداوند،

[١] - انشقاق، آيه ٦

[٢] - علم اليقين فى اصول الدين، ج ١، ص ٥٠٧

[٣] - احزاب، آيه ٦٢