اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ١٥٥ - تأملاتى چند در شناخت فرشتگان
مژده [ى فرزند] آوردند، گفتند: ما مردم اين شهر را نابود خواهيم كرد؛ بىگمان مردم آن ستمگرند.
در اين آيات از فرشتگانى كه وظيفه ستاندنِ جان آدميان، و فرشتگانى كه مأمورِ نگاشتنِ نيرنگِ آدميانِ نيرنگباز، و فرشتگانى كه مژده دهنده فرزند براى ابراهيم (ع) بودند و تكليف نابود ساختن شهر ستمكاران را بر عهده داشتند؛ با تعبير «رُسُل- فرستادگانِ الهى) ياد شده است. بر اين اساس، مقصود از «رُسُلًا» در «جاعلِ الملائِكَةِ رُسُلًا» تنها فرشتگانِ آورنده وحى نيست؛ بلكه همه فرشتگان را در بر مىگيرد. و اين كه در توصيف آنان فرمود، «اولِى اجْنِحَةٍ مثَنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ» فرشتگانِ دارنده دو و سه و چهار «بال» در پرندگان به منزله دست انسان است، و پرندگان به وسيله بال پرواز مىكنند؛ يعنى فرشتگان داراى ساز و برگ و مجهّز به نيروهايى هستند كه مىتوانند با آن، كارى كنند كه پرندگان با بالهاى خود انجام مىدهند؛ يعنى به وسيله آن از آسمان به زمين فرود آيند و از زمين به سوى آسمان بالا بروند، و قرآن كريم آن ساز و برگها و نيروها را بال ناميده است. و اين نامگذارى دليل آن نيست كه فرشتگان مانند پرندگان بالها دارند. همچنان كه تعبيرهاى عرش، قلم، لوح، كرسى، و نظير اينها، اشياء جسمانى معهود و شناخته شده در ميان ما آدميان نيست؛ بلكه تعبيرهايى كنايى براى موجوداتى هستند كه خداوند به وسيله آنها بر جهان هستى حكم مىراند و تدبير امور عالميان و آدميان مىكند. آرى، همان نتيجهاى كه بر بال پرندگان مترتب است، از لفظ «جَناح» در فرشتگان نيز فهميده مىشود.
تعبير «مَثْنى و ثُلاثَ و رُباعَ» دليل تكرار است؛ گويى اشاره به قدرتهاى متفاوت آنهاست. و «جاعِلْ» كه براى استمرار و هموارگى است، و نيز «يَزُيد فِى الْخَلْقِ ما يَشاءُ» دليل هموارگىِ آفرينشِ فرشتگان و فزونى قدرت آنان است، انَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَىٍ قَديرٌ.
گفته شد كه فرشتگان موجودات نورانىاند و اين كه از شكل و قواره آنها سخن رفته است، مقصود مادّه جسمانى نيست؛ چرا كه مادّه در معرض زوال و تباهى است و به تدريج رو به سوى تكامل دارد و گاهى در ميان راه در اثر برخورد با مانع تباه مىشود، در حالى كه فرشتگان چنين نيستند. بنابراين اگر از شكل و شمايل آنها سخن رفته است، مقصود «تمَثُّلِ» فرشتگان است. و تَمَثُّلِ مَلَكْ به صورت انسان؛ بدين معناست كه فرشته در ظرف