آفرينش به كار رفته بهره‌بردارى نمايد و در محدوده و چهارچوبه مقرراتِ تكوينى، كه خداوند در اين جهان بر نهاده است، از ويژگى‌هاى طبيعى پاره‌اى از اشياء به نفع خويش استفاده كند و تا اندازه‌اى از درد و رنج‌ها و ناگوارى‌ها، بكاهد. خداوند بيمارى‌ها را آفريده و در برابرِ آن‌ها داروهاى شفابخش را نيز، آفريده است. اگر درد از اوست، درمان هم، از اوست.

هركجا دردى، دوا آنجا رود		هركجا فقرى، نوا آنجا رود
هركجا مشكل، جواب آنجا رود		هركجا كشتيست، آب آنجا رود[١]

اگرچه، بشر نمى‌تواند همه بيمارها را از عرصه حيات خود بِدَر كند، و امّا مى‌تواند با كمك دانش پزشكى و داروهاى مفيد، بسيارى از ناخوشى‌ها را، پيش‌گيرى يا درمان نمايد و از درد و رنج‌هاى خود بكاهد. آفت‌هاى نباتى و بيمارى‌هاى دامى را خداوند آفريده است، ولى در برابرِ آن‌ها، سمّ‌هاىِ دفع آفت‌هاى گياهان و داروهاى شفابخش حيوانات را نيز، آفريده است. آدمى نمى‌تواند آفت‌هاى گياهان و بيمارى‌هاى حيوانات را به كلّى ريشه‌كن كند، امّا مى‌تواند به وسيله سمّ‌ها و داروهاى سودبخش، از اين آفت‌ها و بيمارى‌ها، تا اندازه‌اى بكاهد و خويشتن را از گزندِ گرسنگى و بى‌غذايى برهاند. اين سمّ‌ها و داروها و پزشك‌ها و تشخيص درست آن‌ها، در حقيقت پناهگاه‌هايى هستند كه خداوند به اراده حكيمانه خود در جهان پديد آورده، و براى ما آدميان كافى و بسنده دانسته است. و همه مردمان؛ چه خداباوران و چه خداناباوران، از آن‌ها به سود خويش، بهره مى‌گيرند و به طور نسبى از آسيب و خطر در امان مى‌مانند. و از آنجا كه اغلباً، نيروهاى نجات‌بخش و آفت‌زُدا، پيچيده و ناشناخته‌اند و آدمى به آسانى نمى‌تواند از آن‌ها آگاه شود. و بخش مهمّى از آن نيروها، تا اكنون، شناخته شده‌اند، در زواياى نهانِ طبيعت نهفته بودند و دانشمندان در پرتو فروغِ دانش و بر اثرِ كوشش‌هاى صبورانه به آن‌ها پى برده‌اند. و امّا بخش ديگر آن نيروها، همچنان ناشناخته و مبهم باقى مانده‌اند و ممكن است در آينده، با پيشرفت دانش، شناخته شوند و انسان‌هاى آينده از مزاياى آن‌ها، برخوردار گردند.

[١] - مثنوى، دفتر سوم، بيت ٣٢١٠- ٣٢١١.