الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٤٥٥ - چهار آثار ترك معصيت

همان گونه كه پيش‌تر گذشت، مبناى تشريع، «انسان- سودى» است، نه «خدا- سودى». بنا بر اين، كسى كه گناه مى‌كند، در حقيقت، به خود ستم كرده است.[١٦٣٨] امام على (ع) پيامد دردناك گناه را عامل از بين برنده لذّت و شيرينى آن مى‌داند[١٦٣٩] و بر اين باور است كه لذّت گناه، با رسوايى آخرت و عذاب‌هاى دردناك آن برابرى نمى‌كند.[١٦٤٠]

بنا بر اين، كسى كه به پيامدهاى گناه توجّه داشته باشد، نه تنها از آن لذّت نمى‌بَرَد؛ بلكه از آن نفرت نيز پيدا خواهد كرد.

چهار. آثار ترك معصيت‌

گفتيم كه معصيت، لذّت آنى است. لذا براى انسان، خوشايند است. با عامل نخست- كه پيامدهاى منفى گناه را برمى‌شمرد-، رغبت به كراهتْ تمايل پيدا مى‌كند. گام بعدى، اين است كه آثار مثبت ترك معصيت مورد توجّه قرار گيرد تا شوق ترك گناه در فرد به وجود آيد. در بخشى از روايات، آثار مثبت ترك گناه بيان شده‌اند. يكى از اين آثار، حسنه شمردن ترك گناه است. پيامبر خدا (ص) مى‌فرمايد:

مَن هَمَّ بِذَنبٍ ثُمَّ تَرَكَهُ كانَت لَهُ حَسَنَةٌ.[١٦٤١]

كسى كه قصد گناه كند و سپس آن را ترك كند، براى او حسنه است.

و در نقل ديگرى مى‌فرمايد:

قالت الملائكة: رب ذاك عبدك يريد ان يعمل سيئة وهو أبصر به. فقال: ارقبوه فان عملها فاكتبوها له بمثلها وان تركها فاكتبوها له حسنة أنما تركها من جراى.[١٦٤٢]

فرشتگان گفتند: پروردگارا! اين بنده توست كه مى‌خواهد كارناشايستى انجام دهد، در حالى كه به آن آگاه است. خداوند فرمود: مراقب او باشيد؛ اگر آن را انجام داد، به همان اندازه، آن را بنويسيد و اگر آن را ترك كرد، برايش حسنه بنويسيد؛ [چرا كه‌] همانا او آن را به خاطر من ترك كرد.

بنا بر اين، خداوند متعال، ترك گناه را يك حسنه به شمار مى‌آورد[١٦٤٣] و ترك كننده گناه را همانند نيكوكار مى‌داند.[١٦٤٤]

[١٦٣٨]. امام على( ع): ظَلَمَ نَفسَهُ مَن عَصَى اللهَ وأطاعَ الشَّيطانَ( غرر الحكم، ح ٦٠٥٧؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٣٢٤، ح ٥٥٩٤).

[١٦٣٩]. حَلاوَةُ المَعصِيَةِ يُفسِدُها ألِيمُ العُقوبَةِ( غرر الحكم، ح ٤٨٨٤؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٢٣٢، ح ٤٤٤٠).

[١٦٤٠]. لا تُوازى لَذَّةُ المَعصِيَةِ فُضوحَ الآخِرَةِ وأليمَ العُقوباتِ( غرر الحكم، ح ١٠٨٦٦؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٣٥، ح ٩٨٠٤).

[١٦٤١]. دستور معالم الحكم، ج ١، ص ٢٣٥، ح ٣٦٩؛ الفردوس، ج ٣، ص ٥٣١، ح ٥٦٥٩.

[١٦٤٢]. صحيح مسلم، ج ١، ص ١١٨، ح ٢٠٥؛ مسند ابن حنبل، ج ٣، ص ١٩٩، ح ٨٢٢٦.

[١٦٤٣]. امام على( ع): وَاعلَم أنَّ الَّذى بِيَدِهِ خَزائِنُ السَّماواتِ والأرضِ ... جَعَلَ نُزوعَكَ عَنِ الذَّنبِ حَسَنَةً( نهج البلاغة، نامه ٣١).

[١٦٤٤]. امام على( ع): مُتَّقِى المَعصِيَةِ كَفاعِلِ البِرِّ( غرر الحكم، ح ٩٧٩٠؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٤٨٩، ح ٩٠٦١).