در صحيح بخارى و مسلم از ابى سعيد خدرى از پيامبر خدا (ص) روايت شده كه«١١» فرموده است: «در ميان آنها كه پيش از شما بودند مردمى بود كه نود و نه تن را كشته بود از داناترين و زاهدترين مردم روى زمين پرسيد راهبى را به او نشان دادند، نزد راهب رفت و گفت: من نود و نه تن را كشته‌ام آيا مرا توبه‌اى هست؟ راهب پاسخ داد: نه، آن مرد راهب را كشت، و عدد كشته‌هايش به صد رسيد. سپس از داناترين مردم روى زمين پرسيد، او را نزد مرد عالمى راهنمايى كردند. آن مرد به عالم گفت: كسى است كه صد نفر را كشته است آيا برايش توبه‌اى هست؟ عالم پاسخ داد: آرى چه كسى مى‌تواند ميان او و توبه حايل شود. به فلان سرزمين برو كه در آن جا مردمانى هستند كه خدا را عبادت مى‌كنند تو هم با آنان خدا را عبادت كن، و به ديار خود باز نگرد كه آن جا سرزمين بدى است. آن مرد به آن جا روانه شد چون نيمى از راه را پيمود مرگ او فرا رسيد. فرشتگان رحمت و فرشتگان عذاب درباره او به مخاصمه پرداختند، فرشتگان رحمت گفتند: او در حال توبه از ته دل رو به سوى خدا آورده بود. فرشتگان عذاب گفتند: وى هرگز كار نيكى انجام نداده است. فرشته‌اى به صورت آدمى نزد آنها آمد، آنان او را ميان خود داور قرار دادند. وى گفت: مسافت ميان دو سرزمين را اندازه‌گيرى كنيد به هر طرف نزديكتر باشد در زمره مردم آن خواهد بود. چون اندازه‌گيرى كردند دريافتند به سرزمينى كه قصد آن جا را داشت نزديكتر است. از اين رو فرشتگان رحمت جان او را گرفتند.» در روايت ديگرى آمده است: «به سرزمين شايستگان به اندازه يك وجب نزديكتر بود و او را از مردم آن قرار دادند.» باز در روايت ديگرى است: «خداوند به آن زمين فرمان داد كه دور شود و به اين زمين وحى كرد كه نزديك آيد، فرمود: ميان هر دو را اندازه‌گيرى كنيد چون اندازه گرفتند او را يك وجب به سرزمين عابدان نزديكتر يافتند.

از اين رو خداوند او را آمرزيد.» از اين روايت دانسته مى‌شود كه خلاصى از عذاب الهى جز به رجحان كفّه حسنات بر سيّئات ممكن نيست هر چند اين رجحان به اندازه مثقالى باشد. بنابر اين توبه كننده ناگريز است حسنات خود را زياد كند. اين حكم عزم تدارك اعمال گذشته بود.

امّا عزم مربوط به آينده منوط به آن است كه با خداوند پيمانى استوار و عهدى محكم بندد كه به آن گناهان و نظاير آنها باز نگردد، مانند بيمارى كه بداند ميوه براى او ضرر

«١١» صحيح بخارى ، صحيح مسلم ، ج ٨، ص ١٠٤.