سهل گفته است: به خواب ديدم كه وارد بهشت شدم و سيصد پيامبر را ديدار كردم. از ايشان پرسيدم: در دنيا از چه چيزى بيشتر مى‌ترسيديد، گفتند: بدى عاقبت و به سبب همين خطر بزرگ است كه شهادت مورد رشك و مرگ ناگهانى ناخوشايند است. چه مرگ ناگهانى بسا در زمانى اتّفاق افتد كه انديشه بدى بر انسان غلبه كند و بر دل استيلا يابد و دل از امثال اينها خالى نيست، مگر آنگاه كه به سبب كراهت از آن يا به نور معرفت دفع گردد. امّا شهادت عبارت از گرفتن جان آدمى است در حالتى كه در دل او جز محبّت خداوند باقى نمانده و دوستى دنيا و زن و فرزند و مال و همگى شهوتها از دل او بيرون رفته باشد، چه كسى كه به صف كارزار مى‌شتابد، و دل بر مرگ مى‌نهد تنها به خاطر خدا و طلب رضاى او فروش دنيا در برابر آخرت و خشنودى به بيعى است كه خداوند طرف معامله اوست چنان كه فرموده است: إِنَّ الله اشْتَرى‌ من الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ«١٠٢» و فروشنده ناگزير از آنچه فروخته روگردانيده و محبّت آن را از دل بيرون كرده و دل به دوستى چيزى كه مى‌خرد بسته است. نظير اين حالت در پاره‌اى اوقات به انسان دست مى‌دهد، ليكن بيرون رفتن جان از تن در آن حال اتّفاق نمى‌افتد و ميدان پيكار سبب خروج جان از تن در همين حالت است. امّا اين در صورتى است كه قصد پيروزى بر دشمن و به دست آوردن غنيمت و يا كسب آوازده نداشته باشد، چه اگر چنين مقاصدى داشته باشد هر چند در ميدان نبرد كشته شود از وصول به اين مرتبه دور است، چنان كه اخبار بر اين دلالت دارد.

اكنون كه معناى بدى عاقبت و آنچه در آن مايه ترس است آشكار شد پس خود را براى نيكى عاقبت آماده ساز و مواظب ياد خداوند باش، و محبّت دنيا را از دل بيرون كن و اعضايت را از ارتكاب گناه و انديشه‌ات را از تفكّر در آن بازدار، و از مشاهده گناه و ديدن اهل آن دورى جوى، چه اين نيز در دلت تأثير دارد، و فكر و انديشه‌ات را به سوى خود معطوف مى‌كند، و بپرهيز از آن كه در اين باره تأخير كنى و بگويى: چون پايان عمر نزديك شود براى آن آماده خواهيم شد، چه هر نفسى از انفاس تو پايان عمر تو است، زيرا ممكن است جان تو در آن ربوده شود. پس در هر نفس برآوردنى مراقب قلب‌

«١٠٢» توبه / ١١١: خداوند از مؤ منان جان ها و اموالشان را خريدارى مى كند (كه در برابرش ) بهشت براى آنان باشد.