و معرفت صبر كننده بر اين است كه كورى را از خدا بشناسد. اين دو معرفت متلازم يكديگر و با هم برابرند. البته اين زمانى است كه ما معرفت را در مقابله با بلا و مصيبت در نظر گيريم. پيش از اين بيان كرديم كه صبر دو نوع است: يكى صبر بر طاعت و ديگرى صبر بر معصيت و در اين دو امر صبر و شكر يكى است، زيرا صبر بر طاعت همان شكر طاعت است، چه بازگشت شكر به اين است كه نعمت خدا در راه مقصودى به كار رود كه حكمت او اقتضا كرده است، و صبر، به پايدارى انگيزه دين در برابر انگيزه هوس بازگشت دارد. بنابر اين صبر و شكر دو نامند براى يك مسمّا به دو اعتبار مختلف، زيرا به پايدارى انگيزه دين در برابر انگيزه هوس صبر گفته مى‌شود و اين در مقايسه با انگيزه هوس است و در مقايسه با انگيزه دين آن را شكر مى‌نامند. انگيزه دين براى همين حكمت آفريده شده است كه با انگيزه هوس بجنگد، و او اين انگيزه را در راه همين حكمت به كار برده است. بنابر اين صبر و شكر بيانگر يك معنا هستند. در اين صورت چگونه ممكن است چيزى بر خودش برترى داشته باشد؟

از اين رو موارد صبر سه چيز است: طاعت، معصيت و بلا، حكم صبر در طاعت و معصيت روشن شد، امّا بلا عبارت از فقدان نعمت است و نعمت يا ضرورى است مانند چشمان و يا نفعى است در محلّ حاجت، مانند مال بيش از مقدار كفاف.

در مورد فقدان بينايى، صبر نابينا به اين است كه شكايت نكند و رضاى خود را به قضاى الهى ظاهر سازد، و به سبب كورى خود را در برخى گناهان مجاز نشمارد. شكر بر بينايى در عمل به دو چيز است: يكى آن كه چشمها را در راه معصيت خداوند به كار نگيرد دوم آن كه آنها را در راه طاعت او به كار برد و هر يك از اين دو امر خالى از صبر نيست. نابينا از نگاه به چهره‌هاى زيبا فارغ است و قادر به ديدن آنها نيست امّا بينا اگر نگاهش به چهره‌اى زيبا افتد و صبر كند نعمت چشمان را شكر كرده و اگر نگاهش را دنبال كند نعمت چشمها را ناسپاسى كرده است پس در اين جا صبر در شكر او داخل شده است. همچنين اگر از چشمها براى طاعت بهره گيرد، در اين صورت نيز ناگزير از صبر بر طاعت خواهد بود.

گاهى هم شكر چشمها به اين است كه انسان به عجايب صنع خداوند بنگرد تا از اين راه به معرفت او دست يابد، و اين شكر از صبر افضل است و اگر چنين نبود مى‌بايستى فى المثل مرتبه شعيب (ع) كه نابينا بود در ميان پيامبران از مرتبه موسى (ع) و غير او برتر