راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٩٥ - حقيقت توحيد كه ريشه توكّل است

تفسير اين آيه آمده است هنگامى كه جبرئيل بر تو قراءت كند، و نيز: قاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ الله بِأَيْدِيكُمْ،«٥٣» خداوند قتل را به آنها و عذاب كردن را به خود نسبت داده و تعذيب همان كشتن است بلكه تصريح كرده و فرموده است: فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لكِنَّ الله قَتَلَهُمْ وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ الله رَمى‌.«٥٤» در اين جا ظاهرا جمع ميان نفى و اثبات است، ليكن بدين معناست كه تو تير نينداختى به معنايى كه پروردگار تير انداز باشد بلكه تير انداختى به معنايى كه بنده تيرانداز است، و اين دو معناى مختلف است. و نيز فرموده است: الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ، عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ.«٥٥» سپس فرموده است: الرَّحْمنُ، عَلَّمَ الْقُرْآنَ«٥٦» و نيز:

عَلَّمَهُ الْبَيانَ«٥٧» و نيز: إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ تا بَيانَهُ و نيز: أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ، أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ«٥٨». پس از آن پيامبر خدا (ص) در توصيف فرشته ارحام فرموده است: «او وارد رحم مى‌شود و نطفه را در دستش مى‌گيرد و آن را به صورت جسدى در مى‌آورد و مى‌گويد: پروردگارا! آيا نر است يا ماده، راست است يا كژ؟ خداوند آنچه مى‌خواهد مى‌گويد و فرشته مى‌آفريند»«٥٩» در عبارت ديگرى آمده است: «... و فرشته به آن صورت مى‌دهد و در آن به سعادت يا شقاوت روح مى‌دمد.»

يكى از پيشينيان گفته است: فرشته‌اى كه به او روح گفته مى‌شود هموست كه ارواح را در اجساد وارد مى‌كند و او به صفت خود كه روح است تنفّس مى‌كند و هر نفسى از انفاس او روحى است كه وارد جسمى مى‌شود، به همين سبب روح ناميده شده است.

آنچه او از اين فرشته و صفت او گفته حقّ است و ارباب قلوب به بصيرت خود آن را مشاهده كرده‌اند. امّا اين كه واژه روح تعبيرى از اين فرشته است آن را جز از طريق نقل‌