است، چه حقّ در ذات خويش جز يكى نيست، و تعيين اندازه توانگرى ممتنع است، لذا غايت ممكن تعيين تقريبى آن است، و اين كار نيز جز با تقسيم‌بنديى كه همه نيازمندان را فرا گيرد ميسّر نيست، از اين رو مى‌گوييم:

پيامبر خدا (ص) فرموده است: فرزند آدم تنها در سه چيز حقّ دارد: «طعامى كه وجود او را قوام بخشد، جامه‌اى كه عورتش را بپوشاند و خانه‌اى كه او را در خود جاى دهد و زياده بر اينها را حساب است.»«٨٨» ما براى بيان نيازها و انواع و مقدار و اوقات آنها اين سه احتياج را اصل قرار مى‌دهيم:

انواع نيازها: عبارت است از همين سه چيز و آنچه در همين معنا و براى اين مقصود باشد به آنها ملحق مى‌شود حتّى كرايه‌اى را كه مسافر در صورت ناتوانى از پياده‌روى مى‌دهد و امور ديگرى نظير آن ملحق به همين نيازهاست، و نيز عيال و فرزند و همه كسانى كه كفالت آنها بر او واجب است ملحق به اويند.

مقدار: در تهيّه لباس بايد آنچه را در خور اهل دين است رعايت شود كه عبارت است از يك دست لباس مركّب از يك پيراهن و دستار و شلوار و كفش، و از هر جنسى جز يكى مورد نياز او نيست. اثاث خانه را نيز بايد بر همين مبنا قياس كرد. نبايد جامه نازك بخواهد و در آن جا كه ظروف سفال كفايت مى‌كند نبايد خواهان ظروف مس و روى باشد چه از داشتن آنها بى‌نياز است. بايد از نظر تعداد به يك عدد، و از حيث جنس به پست‌ترين انواع آن به طورى كه زياد از حدّ معمول خارج نباشد اكتفا كند.

طعام: مقدار آن در روز يك مدّ است و اين را شرع معيّن كرده است. و نوع آن هر چيزى است كه بتواند خوراك شود هر چند از جو باشد، و خورش هميشه زيادى امّا قطع آن بكلّى موجب ضرر است از اين رو در پاره‌اى احوال رخصت داده شده است.

مسكن: كمترين آن چيزى است كه از حيث مقدار كافى باشد بدون اين كه آرايش آن در نظر گرفته شود، و سؤال از مردم براى آراستن و توسعه دادن خانه، در حكم سؤال در حال بى‌نيازى است.

امّا در مورد اوقات: نسبت به آنچه در حال حاضر بدان نياز دارد اعمّ از خوراك يك شبانه‌روز و جامه‌اى كه بپوشد و خانه‌اى كه در آن سكنا كند شكّى نيست، ليكن سؤال او براى آينده سه صورت دارد:

«٨٨» پيش از اين ذكر شده است .