است مقايسه شود تا فضيلت آن روشن گردد. دنيا به سبب ذات آن مورد حذر و پرهيز نيست بلكه بدين سبب از آن دورى و اجتناب مى‌شود كه مانع رسيدن به قرب بارى تعالى است. فقر و نادارى نيز ذاتا مطلوب نيست بلكه از آن جهت مورد طلب است كه آنچه مانع وصول به قرب خداست به وسيله آن برطرف مى‌شود و در آن چيزى كه انسان را به خود مشغول كند و از خداوند باز دارد وجود ندارد. بسا توانگرى كه ثروت او را به خود مشغول نداشته است، مانند سليمان بن داوود (ع) و بسا فقيرى كه فقر او را به خود سرگرم كرده و از مقصد روگردان ساخته است.

مقصود نهايى در دنيا دوستى خداوند و انس با اوست و اين امر تنها پس از شناخت او حاصل مى‌شود، و سلوك راه شناخت او با وجود عوامل بازدارنده غير ممكن است. فقر گاهى از همين عوامل است چنان كه ثروت نيز زمانى از اين عوامل مى‌باشد. محقّقا آنچه انسان را از سلوك در اين راه باز مى‌دارد محبّت دنياست، زيرا دوستى خداوند با محبّت دنيا در دل جمع نمى‌شود، و كسى كه چيزى را دوست مى‌دارد به آن مشغول و سرگرم است خواه به فراق و خواه به وصال آن، بسا ممكن است مشغوليّت او در فراق محبوب بيشتر، و بسا به سبب وصال او مشغوليّتى زيادتر باشد. دنيا معشوقه غافلان است، آن كه از آن محروم است به طلب آن مشغول است و آن كه بر آن دست يافته مشغول نگهدارى و بهره‌بردارى از آن است. اكنون اگر دو كس را فرض كنى كه دل آنها از دوستى مال فارغ باشد به طورى كه مال از نظر آنها مانند آب باشد در اين صورت دارا و نادار يكسان است، زيرا هر يك از آنها جز به اندازه نياز خود از آن بهره بردارى نمى‌كند و وجود مال به اندازه حاجت افضل از فقدان آن است، چه گرسنه راه مرگ را مى‌پيمايد نه راه معرفت را. اگر امر بر اساس اكثريّت در نظر گرفته شود فقر از خطر دورتر است، چه فتنه توانگرى سخت‌تر از فتنه نادارى است، و عدم توانايى موجب عصمت است. از اين رو صحابه گفته‌اند: ما به فتنه فقر مبتلا شديم صبر كرديم و به فتنه توانگرى دچار گشتيم صبر نكرديم. اين خوى و سرشت همه آدميان است بجز افراد يگانه و معدودى كه در طول روزگاران بسيار بندرت يافت مى‌شوند. و چون خطاب شرع به همه مردم است نه به آن تعداد نادر و معدود، و فقر براى همه اصلح است بجز براى آن افراد، لذا شرع از توانگرى منع و آن را مذمّت كرده و فقر را فضيلت داده و ستوده است. عيسى (ع) گفته است: به اموال مردم دنيا ننگريد زيرا زرق و برق اموال آنها نور ايمان شما را از ميان‌