راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٥ - وجوب توبه همگانى است

است كه نمى‌تواند حقيقت دين بلكه حقيقت خويش و صفات خود را بشناسد و كسى كه نسبت به نفس خود نادان باشد نسبت به غير خود نادانتر است. مقصود من از نفس دل است زيرا به وسيله دلش غير دل را مى‌شناسد، و آن كه خود را نمى‌شناسد چگونه مى‌تواند غير خود را بشناسد. كسى كه گمان مى‌كند توبه اگر هم صحيح باشد ممكن است پذيرفته نشود مانند كسى است كه گمان مى‌كند خورشيد طلوع مى‌كند ليكن تاريكى بر طرف نمى‌شود، و جامه با صابون شسته مى‌شود ولى چرك آن زايل نمى‌گردد، مگر اين كه بر اثر طولانى شدن تراكم چرك در درون جامه و زواياى آن صابون نتواند آنها را از ميان ببرد، و اين مانند كسى است كه گناهان را پشت سر هم مرتكب شود تا ارتكاب گناه طبيعت و زنگار دل او گردد، البتّه چنين دلى به حقّ باز نمى‌گردد، و توبه نمى‌كند.

آرى گاهى به زبان مى‌گويد توبه كردم، امّا اين توبه او مانند سخن لباسشويى است كه مى‌گويد جامه را شستم در حالى كه آن جامه مادامى كه چركينى آن موجود باشد و با به كاربردن چيزى كه ضدّ آن است تغيير نكند اصلا نظيف اصلا نظيف و پاكيزه نمى‌شود. اين مثال در موردى است كه اصل توبه ممتنع شود و وقوع اين حالت بعيد به نظر نمى‌رسد، بلكه اين امر بر همه مردمى كه به دنيا رو آورده و كاملا از خداوند اعراض كرده‌اند غلبه دارد.

اگر چه اين سخنان كه در زمينه قول توبه گفته شد براى صاحبان بينش كافى است ليكن در تأييد آنها آيات و احاديث و اخبارى را نيز ذكر مى‌كنيم، زيرا هر سخنى كه به كتاب خدا و سنّت پيامبر (ص) مستند نباشد قابل وثوق و اعتماد نيست. خداوند متعال در اين باره فرموده است: وَ هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ«٤٥» و نيز فرموده است: غافِرِ الذَّنْبِ وَ قابِلِ التَّوْبِ«٤٦»، و آيات ديگرى جز اينها.

پيامبر (ص)، فرموده است: «خداوند به توبه بنده‌اش شادمانتر از ...»«٤٧» و فرح و خوشحالى پس از قبول مى‌آيد، و نشان پذيرفته شدن توبه و افزودن بر آن است.

و نيز فرموده است: «خداوند عزّ و جلّ براى قبول توبه بدكاران شب تا به روز و براى بدكاران روز، تا به شب دست خود را مى‌گشايد، تا آنگاه كه خورشيد از مغرب بدمد».«٤٨»