لذّت آنها در داشتن عافيت بدون احساس رضاى اوست. اينان چون رضاى او را در تحمّل بلا ارزيابى مى‌كنند بلا در نزد آنها از عافيت محبوبتر مى‌باشد. البتّه اين حاليت است كه وقوع آن به هنگام غلبه محبّت دور نيست ليكن ثابت نمى‌باشد، و اگر فى المثل پايدار بماند آيا حالتى صحيح است و يا زاييده حالت ديگرى است كه بر دل عارض شده و آن را از اعتدال خارج كرده جاى بحث و تأمّل است، و تحقيق آن در اين‌جا مناسب مقصود ما نيست.

در هر حال با توجّه به آنچه پيش از اين گفته شد عافيت بهتر از بلاست. ما عفو و عافيت را در دنيا و آخرت از خداوند درخواست مى‌كنيم.

بيان آن كه صبر افضل است يا شكر

بدان مردم در اين باره اختلاف كرده‌اند. بعضى مى‌گويند: صبر افضل از شكر است و برخى ديگر شكر را برتر از صبر مى‌دانند و دسته‌اى آنها را برابر دانسته‌اند، و گروهى گفته‌اند: با اختلاف احوال مختلف مى‌شوند. هر فرقه‌اى با سخنانى سست و دور از تحقيق بر صدق مدّعاى خود استدلال كرده‌اند كه نقل آنها سخن را به درازا مى‌كشاند و سودى ندارد، بلكه مبادرت به اظهار حقّ سزاوارتر مى‌باشد. از اين رو مى‌گوييم بيان اين مطلب متضمّن دو مقام است:

مقام اوّل بيان آن بر سبيل تساهل است بدين گونه كه به ظاهر امر نگريسته شود و حقيقت آن بررسى و پيگيرى نگردد، و اين بيانى است كه بايد مردم عوام كه فهم آنها از درك حقايق پيچيده قاصر است بدان مورد خطاب قرار گيرند و اين نوعى از اقسام فنون سخنورى است كه بايد واعظان و سخنوران بدان تكيه داشته باشند، چه مقصود آنها از سخن گفتن با عوام اصلاح حال آنان است، و دايه مهربان نبايد كودك شيرخوار را با گوشت چاق پرندگان و انواع شيرينيها پرورش دهد، بلكه بايد با شيرى لطيف او را تغذيه كند و بر اوست كه او را از خوراكهاى پاكيزه دور بدارد تا آنگاه كه نيروى تحمّل آنها را بيابد و ضعفى كه در بنيه اوست برطرف گردد.

بنابراين مى‌گوييم: اين مقام در جهت بيان، مانع بحث و تفصيل است و مقتضاى آن نظر كردن به ظواهرى است كه از آنچه در شرع وارد شده است مفهوم مى‌شود و بر حسب آنها صبر برتر از شكر است زيرا اگر چه در فضيلت شكر اخبار بسيارى وارد است،