راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٦ - وجوب توبه همگانى است

زمان يكى از آنها چيره شود ناگزير ديگرى مقهور و سركوب مى‌گردد. هر گاه شهوات در روزگار نوجوانى و جوانى پيش از آن كه عقل كامل يابد تكميل شود سپاه شيطان سبقت مى‌گيرد و بر هدف چيره مى‌شود و دل به آن انس مى‌يابد و ناچار مقتضيات شهوات عادت او مى‌شود، و اين امر بر او غلبه مى‌يابد به گونه‌اى كه جدا شدن و دل كندن از آن برايش دشوار مى‌گردد. سپس عقل با لشكرش كه حزب خدا و رهايى بخش دوستان او از چنگ دشمنانش مى‌باشد كم كم فرا مى‌رسد در اين موقع هر گاه سپاه عقل تقويت و تكميل نشود كشور قلب بكلى تسليم شيطان مى‌شود، و آنچه را آن ملعون وعده داد بر آورده مى‌كند، در آن جا كه گفته است: لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا«٢٩». اگر عقل قوّت و كمال يابد نخستين كار او ريشه كن كردن سپاه شيطان از طريق در هم شكستن شهوات و دورى جستن از عادات بد، و باز گردانيدن طبع با قهر و غلبه به سمت عبادات خواهد بود، و توبه هم معنايى جز اين ندارد. در واقع اين امر بازگشت از راهى است كه راهنماى آن شهوت و نگهبان آن شيطان است به راه خدا. بى‌شكّ در عالم وجود هيچ انسانى نيست جز اين كه شهوتش بر خودش پيش دارد، و در طبيعتش غريزه‌اى كه سرمايه كار شيطان است بر غريزه‌اى كه دستمايه فرشتگان است مقدّم مى‌باشد بنابر اين بازگشت از اعمال گذشته كه در جهت كمك به هوسها و شهوتها صورت گرفته بر هر انسانى ضرورى است. در اين صورت كسى كه در حال كفر و جهل به حدّ بلوغ رسد بر او واجب است از كفر و جهل خود توبه كند، و آن كه به پيروى از پدر و مادرش در حال مسلمانى بالغ شده ليكن از حقيقت اسلام خود بى‌خبر است بر اوست كه با فهميدن معناى اسلام از غفلت خود تايب شود، زيرا مادام كه خود مسلمان نگردد اسلام پدر و مادرش به حال او سودى ندارد و اگر اين معنا را فهميد بر او واجب است از خوى و روش خود در پيروى از شهوات بدون هيچ مانع باز گردد، و در امساك و بخشش و عمل و ترك آن در قالب حدود و احكام الهى اقدام كند، و اين امر از سخت‌ترين مراحل توبه است و بسيارى در اين راه درمانده و نابود شده‌اند، و همه اينها رجوع و توبه به شمار مى‌آيد. بنابراين آشكار شد كه توبه نسبت به هر شخصى واجب عينى است، و تصوّر نمى‌رود بشرى از آن بى‌نياز باشد، همچنان كه آدم ابو البشر از آن بى‌نياز نشد، و بى شكّ وجود فرزند هرگز گنجايش چيزى را كه وجود پدر گنجايش آن را نداشته است، دارا نيست.