راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٢٩ - اقسام بندگان در دوام توبه
مىدهند. و چگونه ممكن است عذاب آتش در نزد من سبكتر از عذاب بيمارى باشد در حالى كه هر روز آخرت به اندازه پنجاه هزار سال از روزهاى دنياست.
با همين تفكّر مىتواند لذّت و شهوتى را كه بر او غلبه كرده فرو نشاند، و نفس خويش را به ترك آن وا دارد، و بگويد: اگر من نتوانم اين لذّت را در روزگار عمر خود كه دورانى كوتاه و اندك است ترك كنم چگونه مىتوانم تا پايان روزگار آنها را به دست فراموشى بسپارم، و اگر تاب آن را ندارم كه تلخى صبر را تحمّل كنم چگونه خواهم توانست بر سوزش آتش تاب آورم، و اگر نمىتوانم بر ترك خوشيها و زرق و برق دنيا با همه كدورتها و آلودگيها و منغّص بودن آنها شكيبايى ورزم چگونه خواهم توانست بر محروميّت از نعمتهاى آخرت طاقت آورم؟
امّا به تأخير انداختن توبه نيز درمانش تفكّر است و بينديشد كه اكثر فريادهاى دوزخيان از تأخير در توبه است، زيرا آن كه توبه را از امروز به فردا مىافكند امر را بر چيزى قرار مىدهد كه در اختيار او نيست و آن بقاى وجود اوست، زيرا بسا كه باقى نماند و چنانچه باقى بماند در فردا قادر بر ترك نشود چنان كه امروز قادر نبوده است. اى كاش مىدانستم كه توبه را از امروز به فردا موكول كردن علّتى غير از شهوت دارد؟ و اين شهوت فردا نيز از او جدا نيست بلكه چند برابر خواهد شد، چه بر اثر عادت شهوت نيرومند مىشود، و شهوتى كه انسان آن را به اعتياد قوى كرده غير از شهوتى است كه آن را عادت خود نكرده است. به همين سبب آنها كه توبه را به تأخير مىاندازند خود را دستخوش نابودى مىسازند، زيرا گمان مىكنند ميان دو چيز همانند تفاوت است و نمىدانند كه روزها از حيث اين كه ترك شهوات در آنها همواره مشقّت بار است شبيه همديگر مىباشند. آن كه توبه را از امروز به فردا مىاندازد مانند كسى است كه ناگزير شده درختى را با ريشه از زمين برآورد، چون مىبيند درخت نيرومند است و جز با رنج بسيار از زمين بركنده نمىشود مىگويد: يك سال آن را به تأخير مىاندازم پس از آن اين كار را انجام مىدهم در حالى كه مىداند درخت هر چه بيشتر بماند راسختر و ريشهدارتر مىشود، و خود او هر قدر عمرش طولانىتر شود ضعف و ناتوانىاش افزونتر مىگردد، پس وى در دنيا از همه احمقتر و نادانتر است، زيرا او در حال نيرومندى از مقاومت در برابر ضعيفى ناتوان شده و منتظر است هنگامى كه ضعيف قوى و او ضعيف و ناتوان شود بر او غلبه كند.