راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٢٤ - اقسام بندگان در دوام توبه

بپردازد، زيرا نقل همه رهنمودهاى شرع براى همه مردم غير ممكن است، و اشتغال به وعظ كسى كه از موعظه بى‌نياز مى‌باشد تضييع اوقات است.

اگر بگويى: چنانچه واعظ براى جمعيّتى سخن مى‌گويد، يا كسى از او پرسش مى‌كند كه باطن حال او را نمى‌داند تا او را موعظه كند در اين صورت چه كارى بايد بكند؟

پاسخ اين است كه بدانى راه او اين است كه در اين هنگام به چيزى وى را موعظه كند كه عموم مردم يا اكثر آنها بدان نياز دارند علوم شرعى به منزله غذا و دارو مى‌باشند غذا براى همه مردم و دارو براى بيماران است. نمونه اين نوع موعظه گفتار لقمان به فرزند خويش است كه: اى فرزند! باز انوهايت به عالمان زحمت ده و همنشين آنها باش، با آنها مجادله مكن تا تو را دشمن بدارند، از دنيا كفاف خود برگير، و زيادى درآمد خود را براى آخرت هزينه كن، همه دنيا را ترك مكن تا مستمند شوى و زحمتى بر دوش مردم باشى، به گونه‌اى روزه بدار كه روزه شهوتت را بشكند نه آن كه به نمازت زيان رساند، زيرا نماز از روزه برتر است، با بى‌خردان منشين و با شخص دو روى معاشرت مكن.

و نيز به فرزندش گفته است: اى فرزند! بدون شگفتى خنده مكن و بدون نياز گام برمدار، از آنچه به تو مربوط نيست مپرس، مال خود را ضايع مكن تا مال ديگرى را اصلاح كنى، چه مال توان است كه از پيش مى‌فرستى، و آنچه را باقى مى‌گذارى مال ديگران است. اى فرزند! كسى كه رحم مى‌كند به او رحم مى‌شود، و كسى كه خاموشى مى‌گزيند سالم مى‌ماند، و آن كه سخن نيك گويد سود مى‌برد، و كسى كه سخن بد گويد گناه مى‌كند و آن كه زبان خود را در اختيار ندارد پشيمان مى‌شود.

مردى به ابى حازم گفت: به من وصيّتى كن، گفت: هر چه را در حال فرا رسيدن مرگ غنيمت مى‌شمارى آن را انجام ده، و آنچه را در وقت فرا رسيدن مرگ مصيبت مى‌دانى از آن دورى گزين.

موسى (ع) به خضر گفت: مرا وصيّتى كن: پاسخ داد: خندان باش وحشتناك مباش سود رساننده باش و زيان رساننده مباش لجاجت مكن بى‌حاجت گام برمدار بى تعجّب مخند، گنهكاران را به گناهانشان سرزنش مكن، و بر گناه خود گريه كن اى پسر عمران.

مردى به محمّد بن كرّام گفت: مرا وصيّتى كن، گفت: در راه رضاى خالق خود به اندازه‌اى بكوش كه براى رضاى نفس خود مى‌كوشى.