مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٢٤

ج) تكرار مشتقات يك واژه شيخ ابوالفتوح رازى براى تبيين واژه «الجوار» به كار رفته در آيه ٣٢ سوره شورا، از آيه يازده سوره حاقّه، كه مفرد آن «الجاريه» در آن استعمال شده، بهره جسته است. وى ذيل آيه ٣٢ سوره شورا: «وَ مِنْ آياتِهِ الْجَوارِ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلامِ» مى نويسد: «گفت: از آيات و دلالات خداى تعالى، كشتيهايى است در دريا چون كوهها، واحدتها جاريه . براى آن جاريه خواند آن را كه بر آب رونده باشد. قال اللّه تعالى: «إِنّا لَمّا طَغَى الْماءُ حَمَلْناكُمْ فِي الْجارِيَةِ»». [١] وى براى توضيح آيه ٩٥ سوره مريم، كه در آن واژه «فرداً» به كار رفته است، از آيه ٩٤ سوره انعام سود جسته است. گفتنى است در اين آيه از واژه «فرادى» استفاده شده است. شيخ ابوالفتوح ذيل آيه ٩٥ سوره مريم: «وَكُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَرْداً» مى نويسد: «و فرداى قيامت همه با پيش او ايند تنها، نه با ايشان مال باشد، نه فرزندان، نه لشكر، نه اتباع؛ همه اسير و ذليل و تنها آيند، و آنچه داشته باشند، رها كرده و تنها با پيش خداى آيند و مثله: «وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ...» ». [٢] شيخ ابوالفتوح رازى براى تبيين واژه «ذريه» به كار رفته در آيه ٢١ سوره طور، از آيه ٢٣ سوره رعد كه در آن واژه «ذريات» به كار رفته است، كمك مى گيرد. وى ذيل آيه «وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ...» [٣] مى نويسد: «و اگر كسى را شبهه باشد در آنكه لفظ ذريت بيشتر بر فرزندان طفل افتد، براى آنكه مشتق است از ذره، اين گمان خطاست؛ براى آنكه اشتقاق او از «ذرئ» است من ذرئ اللّه الخلق، أى خلقهم. دليل بر اين، قوله تعالى: «... وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ