تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٧ - شرح آيات

امّا از سخت‌ترين گونه‌هاى عذاب در آتش، درختى است كه در اصل و ريشه آن مى‌رويد و از آن شاخه‌اى بر هر يك از كسانى كه در دوزخ‌اند امتداد مى‌يابد و نام آن درخت زقّوم است، و اين درخت تجسّمى از گناهان اهل جهنم است. [٢٣] إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ* طَعامُ الْأَثِيمِ‌ درخت زقوم خوراك گناهكار است.

هنگامى كه اهل جهنم احساس گرسنگى سخت مى‌كنند، در جستجوى چيزى خوردنى مى‌افتند. و آن را در اين درخت مى‌يابند، و چاره‌اى جز خوردن آن نمى‌بينند، و به محض آن كه به درون بدن آنان مى‌رسد همچون سرب و مفرغ گداخته مى‌شود و از آن چهره‌هاى ايشان حالت بريان شده پيدا مى‌كند و مژه‌هاى چشمانشان فرو مى‌ريزد و روده‌هاشان پاره پاره مى‌شود و به قى كردن مى‌افتند؛ و پروردگار ما زقوم را از آن نظر به فلز گداخته تشبيه كرده است كه معنى آن براى ذهنهاى محدود ما قابل فهم شود، و گرنه از اين هم بسيار سخت‌تر و بزرگتر است.

كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ* كَغَلْيِ الْحَمِيمِ‌ همچون آهن گداخته‌اى كه در شكمها مى‌جوشد، همچون جوشيدن آب جوشان.

حميم آبى است كه بسيار داغ باشد، و هنگامى كه يك كانى همچون سرب يا مس به منتها حد غليان برسد، همچون آب مى‌شود و گرماى آن غير قابل تحمل خواهد بود.

[٤٧] و رنگ ديگرى از عذاب كه مجرمان آن را مى‌چشند، در آن هنگام است كه خدا به پاسداران آتش فرمان مى‌دهد كه آنان را به ميان آن برانند و خوارشان سازند.

خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلى‌ سَواءِ الْجَحِيمِ‌ او را بگيريد و به ميان دوزخش بكشيد.