تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٢٠ - شرح آيات

است، و آنچه گوشهايت آن را شنيد، بيشتر باطل است». [٧٤] چون بيشتر گمانها به سبب اعمالى انجام شده به توسط مؤمنان كه عذر موجهى در پرداختن به آنها داشته‌اند، دين به ما فرمان داده است كه كارهاى برادرانمان را بر بهترين محمل حمل كنيم. و امير المؤمنين عليه السلام گفته است

كار برادرت را به بهترين وجه توجيه كن تا آن گاه كه يقين حاصل كنى كه چنين نبوده است، و به كلمه‌اى كه از دهان برادرت بيرون مى‌آيد، در صورتى كه محمل خوبى براى آن وجود دارد، گمان بد مبر». [٧٥] از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله روايت است كه: «براى برادرت عذرى طلب كن، و اگر آن را نيابى به جستجوى عذرى براى او برخيز». [٧٦] بعضى از مؤمنان چنان مى‌پندارند كه از نشانه ايمان ايشان بد گمان بودن نسبت به مردمان و متهم كردن ايشان به فسق است، و تو گويى ايمان داشتن تنها منحصر به خود ايشان است، هرگز چنين نيست ... اين علامت نظر تنگى ايشان است و عجبى كه تباه كننده دلها است. اما علامت حقيقى ايمان داشتن سعه صدر و گذشت/ ٤١٨ و صفاى باطن در برابر ديگران است.

امام صادق عليه السلام گفت: «ريشه حسن ظن در حسن ايمان شخص و سلامت سينه او است، و علامت آن اين است كه هر چه را بيند ميان طهارت و فضيلت بيند، از نظر حيا و امانت و صيانت و صدقى كه با خود دارد».

پس اينها عناصر حقيقى ايمان است، و مؤمن صاحب حيايى امين است كه سرّ مردمان را مصون و محفوظ نگاه مى‌دارد و با صدق به معاشرت و معامله با آنان بر مى‌خيزد، و او عليه السلام بر آن گفته اضافه كرد و گفت

پيامبر گفت: «در حق برادرانتان گمان نيكو داشته باشيد تا صفاى قلب و پاكيزگى طبع به غنيمت نصيب شما شود». و ابىّ بن كعب گفت: «اگر در يكى‌