آمرزيد، مگر نه آن است كه حسنات و كارهاى نيك سبب از ميان رفتن سيّئات و كارهاى بد مى‌شود! آرى، ايستار قهرمانانه در نزد خدا ارزش فراوان دارد، و در ترازوى او بر هر عمل ترجيح پيدا مى‌كند، و شايد به همين سبب است كه خدا همه گناهان شهيد را مى‌آمرزد، و بيعت كردن مؤمنان با رسول (ص) در زير درخت دليلى اكيد بر عمق ايمان ايشان به رسالت بود، و اگر مؤمن به معناى درست اين كلمه نمى‌بودند، با او بيعت نمى‌كردند، چه مى‌دانستند كه رو به رو شدن آنان با مشركان، اگر صورت بگيرد، بر حسب معيارهاى ظاهرى بر افتادن ايشان را از وجود همراه دارد، و به همين است كه آن بيعت وسيله تمايزى ميان منافقان و سست ايمانان با مؤمنان راستين به شمار مى‌رود، و به همان گونه كه وسيله باز شناختن مخلّفان بود، مؤمنان را از ديگران جدا و متمايز ساخت، و بدين گونه است كه ايستگاههاى دشوار جنبش مكتبى براى باز شناختن و كشف هويت افراد و يافتن نقاط ضعف و قوت در ايشان سودمند واقع مى‌شود.

فَعَلِمَ ما فِي قُلُوبِهِمْ‌ پس دانست كه در دلهاى آنان چه مى‌گذرد.

از ثبات و راستى ايمان و همه شايستگيهاى لازم براى رسيدن به نصر و نصرت الاهى.

فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَ أَثابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباً* وَ مَغانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَها/ ٣٢٨ وَ كانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً پس آرامش و اطمينان را بر ايشان فرو فرستاد و فتح نزديكى را پاداش آنان قرار داد* و غنيمتهاى جنگى فراوانى كه به آن دست يافتند، و خدا عزيز حكيم است.

اين فتح در پيروزيها و غنايم جنگى تجسّم پيدا كرد، كه مؤمنان پس از آن در نبرد خيبر و فتح مكه و جز آن به آنها دست يافتند، و در اين شك نيست كه اگر مؤمنان قرارشان شكست و انهزام بود، زيان فراوان مى‌ديدند و اين پيروزيها نصيب آنان نمى‌شد، و اين در تاريخ ملتها و نهضتها حقيقتى آشكار است، پس چون به اصول و هدفهاى آن متمسك شوند، و با وجود سختيها و فداكاريها به همين جهت استقامت پيدا كنند، با فداكاريهاى كمترى به آنها مى‌توان دست يافت و از آيات‌